Мифсем, легендăсем, халапсем

Чăваш халăх пултарулăхĕ. Мифсем, легендăсем, халапсем. — Шупашкар: Чăваш кĕнеке изд-ви, 2004. — 567 с.УДК 821, 512.111
ББК 82. 3 (2 Рос=Чув)—6
             Ч 12

Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕн
Ăслăлăх канашĕ пичете çирĕплетнĕ

Редакци канашĕ:
В. С. Григорьев, В. Д. Димитриев, М. Г. Кондратьев, В. П. Станьял, А. А. Трофимов, Г. Ф. Юмарт

Редакци ушкăнĕ:
Е. С. Сидорова, В. П. Станьял, А. А. Трофимов, Г. Б. Матвеев, В. Г. Харитонова, Г. Ф. Юмарт

Рецензентсем:
филологи наукисен докторĕ Н. И. Егоров,
истори наукисен докторĕ А. К. Салмин,
филологи наукисен кандидачĕ Г. А. Дегтярев
Йĕркелекенĕ тата ăслăлăх редакторĕ В. П. Станьял

Пухса хатĕрлекенĕ Е. С. Сидорова

Ум сăмахне çыраканĕсем А. А. Трофимов, В. П. Станьял

Кĕнекери хайлавсене ал çырусем тăрăх О. Н. Терентьева тĕпчевçĕ тĕрĕсленĕ

 

Чăваш халăх пултарулăхĕ. Мифсем, легендăсем, халапсем. — Шупашкар: Чăваш кĕнеке изд-ви, 2004. — 567 с.

Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕ кăларакан нумай томлă ярăмăн пĕрремĕш кĕнеки — халăх хайлалăхĕн авалхи жанрĕсен пуххи — чăваш ăс-хакăлĕн нумай ĕмĕр тăршшипе пухăнса пынă тĕслĕхĕсемпе паллаштарать. Унта сĕм аваллăхра йĕркеленнĕ хайла-хачмак та (мифсемпе легендăсем), каярахпа пулса кайнă хаймак-халап та вырăн тупнă.

Кĕнеке чăваш халăх историйĕпе, тĕнĕпе, сăмахлăхĕпе кăсăкланакан кирек хăш вулаканшăн та усăллă.

«Мифы, легенды, предания» — первая книга из свода текстов чувашского фолъклора — представляет собой академическое издание с наиболее полным охватом всех имеющихся в архивах Чувашии материалов.

Жанры расположены в соответствии с современной системой классификации произведений устно-поэтического творчества.

Особо интересны мифы и легенды, оригинальные по объяснению мироздания, раскрывающие древние формы религиозно-философской мысли народа.

ISBN 5—7670—1280—6

© Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕ, 2004
© Чăваш кĕнеке издательстви, 2004

PDF тиесе ил 23,6 MB

 

Тупмалли

Чăваш мифĕсем: тытăмĕ, кÿлепи, нĕлхи, сăнарлăхĕ

I. Тĕнче тытăмĕ

Тĕнче пулса кайни
Тĕнчене пултарни
Шывпа Çĕр
Шыв, тинĕс, юхан шыв, кÿлĕ
Шыв
Тинĕс
Путăк
Пĕлĕт
Хĕвел
Уйăх
Çăлтăрсем

II. Çÿлти тĕнче

Турăсемпе ырăсем
Çÿлти хăватсем
Пÿлĕхпе Пÿлĕхçĕ
Пихампар
Кепе
Пирĕшти
Çÿлти пулăмсемпе хăватсем
Аслатипе çиçĕм
Асамат кĕперĕ
Вут. Вутчуль
Кăвак хуппипе шевле
Çилпе тăвăл. Çавра çил
Çумăр. Юр. Сывлăм
Çумăрпа Юр
Сывлăм

III. Çут тĕнче

Çĕр пичĕ
Амаксар сăрчĕ
Щыв-шур таппи
Усен-тăран
Чĕрлĕх-чунлăх халапĕсем
Кайăк-кĕшĕк халапĕсем
Тискер кайăксем
Выльăх-чĕрлĕх
Çĕлен-калта
Хурт-кăпшанкă
Пулă-сулă

IV. Этем. Халăх. Паттăрсем

Çынна пултарни
Халăх тата чĕлхепе тĕн пулса кайни
Çын ĕмĕрĕ. Вăхăтпа вырăн. Нĕсĕл пуçĕсемпе паттăрсем
Этем ĕмĕрĕ
Паттăр несĕлсем
Уйăх çинчи хĕр
Хĕр кайăк пулни

V. Ăс-пурлăхпа хуçалăх

Ĕçе вĕренни
Тырă-пулă ĕçĕ
Çурла
Сăра вĕретни
Пир-авăр тума вĕренни
Укçа-тенкĕ
Чăваш кĕнеки
Сăвă-юрă
Ташă-кĕвĕ

VI. Çĕр çинчи управлăх. Ырăсем. Ăрăмçăсем

Çын управлăхĕ. Чун. Вилĕмсĕрлĕх. Уша юпи. Пирĕшти. Пÿлĕхçĕ
Çурт-йĕрпе пурлăх-ырлăх управлăхĕ. Хĕртсурт. Ийесем
Хĕртсурт
Ийесем
Кил-йыш управлăхĕ. Вăйкилли. Йĕрĕхсем
Ял-йыш управлăхĕ. Тÿркилли. Мăчавăр
Халăхпа çĕршыв управлăхĕ. Киремет. Сăрманчă. Мамале
Ăрăмлăх ăстисем: юмăç, пĕлÿçĕ, вĕрÿçĕ, чĕлхеçĕ

VII. Хаярсемпе усалсем. Эсремет пăскăнĕ

Хаяр турăсем. Эсрел. Пир. Сехмет
Эсрел
Сехмет
Пир
Ахăр усал йышĕ: Алпастă, Арçури, Аçтаха, Вĕреçĕлен, Вупăр, Вупкăн, Вутăш, Усал
Алпастă
Арçури
Аçтаха
Вĕреçĕлен
Вупăр
Вупкăн
Вутăш
Усал
Усал-тĕселпе чĕмересем: Ăншăрт, Каçăхи, Кăрмасан, Мур, Ниш, Сив, Типери, Тÿм-тÿм, Хытăм, Чăкарми, Шатăн
Ăншăрт
Каçăхи
Кăрмасан (мул чирĕсем)
Мур
Ниш
Сив, сăямак
Типери
Тÿм-тÿм
Хытăм
Чăкарми
Тытан амак
Шатăн
Усал-тĕсел эсремечĕ. Пăскăнлăх
Юхха
Тухатмăш

VIII. Ахăрсаман

Талай (Çĕре шыв илни)
Çĕр çăтни
Тĕнче пĕтни

IX. Леш тĕнче

Çĕрпе шыври усал-тĕсел. Шуйттан
Леш тĕнче тытăмĕ. Масар йăли-йĕрки. Масар пуçĕ
Аялти тĕнче йăли-йĕрки. Çылăх. Сут. Тамăк. Çăтмах
Тамăк

Ăнлантарусем

Библиографи