Çула тухатăп эп ирех...

Валем Ахун Çула тухатăп эп ирех...: Сăвăсем, поэмăсем.— Шупашкар: Чăваш кĕн. изд-ви, 1986, 127 с.ББК 84.3Чув
А 95 7—5
 
Валем Ахун
Çула тухатăп эп ирех...: Сăвăсем, поэмăсем. — Шупашкар: Чăваш кĕнеке изд-ви, 1986, — 127 с.

Поэтăн çĕнĕ кĕнекипе тĕрлĕ çулсенче çырнă сăввисемпе поэмисем кенĕ Хăйĕн произведенийĕсенче автор совет çыннисен сумлă ĕçне хĕлне, вĕсен мухтавлă кĕрешĕвне сăнарлать. Халăхăмăрăн иртнĕ саманари пурнăçĕпе çул йĕрне те поэт ĕненмелле укерсе пама тăрăшать.

© Чăваш кĕнеке издательстви, 1986 ç.

Тиесе ил PDF, 3,2 МB

 

Кĕперсем

 

Тупмалли

Кункăш кайлк —шурă кайак
Вучахăм! Çун çулти хастар çынсемшĕн
«Тăван аннем — Тăван çĕршывăм...»
«Тытрăм автă, алтрăм хÿхĕм алтăр...»
Сăваплă туртăм
Çĕр çаврăнать — ăна чараймăр!
Вăл пулнă Арçын...
«Хура тăпран çап-çут йăранĕ...»
«Ĕç аллийĕ, ылăм, хытă...»
«Юхать кăваккăн пăсланса çĕр пăвĕ...»
Сĕрет сăра Селем акка
Чунпа тăнлап Байкалăн халапне
«Анаткас урамĕ...»
«Шур катан хĕрсем çапаççĕ...»
«Аннем паян уçать каçалăк...»
«Халь вĕçес пек капансем...»
Кĕркунне (Этюд)
Çĕнĕ кин
«Сарана пек сар чечеклĕ...»
«Икĕ сăртăн хушшинче...»
«Кĕрсем иртсен, юрсем çусан...»
«Ялĕ çывăх мар...»
«Çĕр каçа виç хут вăрантăм...»
«Çил лăпланчĕ, выртрĕ хутланса...»
«Шурă çил! Ан ашкăн, шурă çил...»
«Сăртсем çинчен çухалчĕ шурă юр...»
«Ан çунтарччĕ леш кас хĕрĕ...»
Ах, хитре Апаш тĕпекĕ
«Хĕле кĕретпĕр. Кăмака юсарăм...»
«Ачашшăн эс мана чĕнеттĕн...»
«Кункăш кайăк — шурă кайăк...»
«Кăлин карттус, сатин кĕпе...»
«Çатан çинче — автан, чÿлмек...»
«Эс, аннем, мана хура çÿç парнелерĕн...»
Çеçке çурать аху тусем çинче
Инçе çулта шалун кĕрлерĕ
кИккĕн ларнă каçсене...»
«Лĕпкĕ тинĕс! Лăпкă тинĕс!..»
Юрă, ташă — чун хевти
«Сăрта ак илтĕмĕр эпир...»
«Тинĕс хумлă та кăварлă...»
«Луçра калпак, шинель — çире...»
«Çеçке çурать аху тусем çинче...»
«Шăлан çеçки тĕвленĕ çырлине..»
«Çÿçне-пуçне тустарнă йĕрĕх пек...»
«Тинĕс тĕксĕм. Вичкĕн норд вĕрет…»
«Сив тинĕс шавлать...»
Кĕске сăвăсем
«Эс ман — çырма-çатраллă, ват вăрманлă...»
Хĕрлĕ парăс
«Вĕршĕн, çивчĕ вĕршĕн...»
Чанклаттар, янратар такан
«Хĕвел явкай енне тамалчĕ...»
«...Çăтăр чĕрчĕ типĕ хăмăл...»
«Эп сире ниçта хураймăп...»
«Пăва вокзалĕ. Шатдр сивĕ...»
«Куккам, мĕн-ма салху ларатăн?..»
Шурă палăк умĕнче
Икĕ баллада
Виçĕ йĕкĕт ывăл эп çуратрăм
Ĕпхÿ чипер, Ĕпхÿ чипер
«Инçе çултан ырса килсессĕн...»
«Кунçул али тиркевлĕ, вĕтĕ...»
Чинарĕм пултăр тетĕп туслăха
I. «Салам, Баку, чечен Баку!..»
II. «Ак утатПăр санпа Кĕвак кÿл хĕррипе...»
III. «Умра мăнаçлă ват Кяпаз...»
IV. «Эп сана хальччен курманччĕ…»
V. «Хазарăм çиçрĕ йăлтăр-йĕлтăр...»
VI. Ларта хăвартăм эп те пĕр чинар
VII. Сывпуллашу каçĕнче каланă сăмах
Ирхи вĕрманта
«Юррăм эс, Пăва...»
«Ейÿ кайса шавллть Сĕве...»
Каçхи ÿкерчĕк
Чирленĕ вăхăтра
Чанклаттăр, янратăр такан…
Ан кашла эс, çумăр, çĕрĕпе…
Ыррăн юлтăр сан урун йĕрри
Упра, сыхла вăрман тĕсне
«Ма манпа эс шÿт тăватăн...»
«Шур тăрнийĕ килчĕ те ташларĕ...»
«Эп, тăванăм, камакаçă...»
«Тытасчĕ манăн яшлах чĕкеçне...»
«Юрăç терĕн — юрă юрласан...»
Сиктĕрме кĕввисем
I. «Мерттес! Çакна чунтан эп кĕтрĕм...»
II. «Сиктĕрме таврашĕ симĕс тумлă...»
III. Эпир куç хывнă хĕр
IV. «Шавларĕ çумăрпа Ĕнче...»
Ларатап та шур чул çине
«Кунта :<ашни чул кăшкăрать...»
Ĕнче хĕрри — чаканлă хăмăш…
«Каç та пулчĕ. Тĕксĕм тăмана...»
«Утăм, ан вылятчĕ шуххăн ÿрчÿне...»
«Ах, Пăлхарĕ, шем Пăлхарĕ...»
«Тан! Тан! Чанк! Чанк! янрать хавха...»
«Шавлĕ, çиллĕ Атăл. Ансăр çул...»
Ларатăп та шур чул çине...
«Хам ăша эп хам кĕретĕп...»
«Багдад хулин селемлĕ мулĕпе...»
Эп илтеп сассăра...
Легенда. Поэмăсем
Хура тамха. Легенда
Ухă ятăм хырлăх леш енне... Поэма
Мунча. Поэма
Салтак хирĕ. Поэма

 


 

«Ах, Пăлхарĕ, шем Пăлхарĕ...»

Хаяр тăшмансем Пăлхар патшалăхне кĕл айне туни пĕр çулталăк çитсен пăлхарсем пăлхав çĕкленĕ. Вĕсене Чике ятлă тимĕрçĕ ертсе пынă.
Легендăран
Тан! Тан! Чанк! Чанк! янрать хавха,
Чĕнсе пуç уснă халăха.
Сасси чăн хурçă пек Чикен,
Итле, Туçи те Сăваръен!
Тăнла, Пăлхар, Пÿлер, Тилçе —
Хĕрÿ чĕреллĕ тимĕрçе:
— Тăшман валли хĕртеп йĕрле*,
Ана, пăлхар, эс тыт, йĕрле.
Паян тăрсан пурте пĕрле —
Урта арканĕ пуçхĕрле!
Упа ан тыт, ан пер сăсар,
Сунар чупмашкăн вăхăт мар.
Уйна-хирне таптать хурах,
Çĕклен, пăлхар, атя карах! —
Тан! Тан! Чанк! Чанк! пăлхав хавхи:
— Кăвар çинче—чĕрем талхи!
Йĕрлем çинче — ăру тамхи,
Хăртам çинче — Пăлхар тамхи!
Эсрел пуçне вакла хĕçпе,
Çÿрет вăл ирсĕр ĕмĕтпе! —
 
Чике çĕклерĕ халăха,
Чăтас-и çакă хурлăха?!
Сикет пăлхавăрлă кăвар —
Тытать чукмар Пăлхар, Сăвар:
— Хуçа ан пул, пусах, эс тек,
Ылхан сана, юхха инкек!.. —
 
... Чике! Эп те çÿреп санпа —
Пăлхар юнпа, чăваш чунпа.
Эп те пĕрлех кăвайт чĕртеп,
Çич ют йышне вутпа иртеп.
Утап ялан пăшал йăтса,
Тăшман ятне йĕрле тытса.
Тусем-сăртсем, шывсем урлах,
Кĕперсĕр-мĕнсĕр, çуранах,
Пăлхавăр тăвăл пек каçап,
Килен çĕннишĕн çапăçап.
Паян та пур улпут-пусах,
Тĕнче тытасшăн çав йăх-ях.
Хуçа пуласшăн çаратса,
Пире лартасшăн тăлласа:
— Ан пултăр чухăншăн тĕпел,
Ан тухтăр,— тет,— ирпе хĕвел. —
Çакна кура, вĕри юнпа
Çÿретĕп эпĕ те санпа.

* Йĕрле (авалхи сăмах) —ухă йĕппин тимĕртен тунă çивĕч вĕçĕ.