Пĕтес марччĕ

Юлашки çулсенче чăваш халăхĕн пуласлăхĕшĕн кулянма пуçларăм. 1956 çулта пирĕн халăх шучĕ 2 миллиона çитме пуçланăччĕ. Ун чухне 97 проценчĕ чăваш чĕлхине тăван чĕлхе тесе палăртнă. Хальхи вăхăтра чăваш йышĕ хăвăрт чакма пуçларĕ. Кун пек пулсан 21-мĕш ĕмĕр вĕçнелле йăлтах пĕтетпĕр. Халăхăн тĕп палли — чĕлхе. Вăл пулмасан халăх та пĕтет. Пĕр тĕслĕх илсе кăтартатăп. Эпĕ институт пĕтернĕ хыççăн Мордвара 9 çул ĕçлерĕм. Манăн мăшăр чăваш мар. 1972 çулта эпир Чăваш Ене куçса килтĕмĕр. Икĕ ачаччĕ — 4 тата 7 çулта. Чăвашра тепĕр ача çуралчĕ. Аслисем чăвашла пĕлмен. Вĕсем вырăнти ачасен хушшинче 4—5 уйăхрах чăвашла лайăх калаçма пуçларĕç. Кĕçĕнни садике çÿренĕ вăхăтра вĕренчĕ. Виççĕшĕ те чăваш шкулĕнче пĕлÿ илчĕç, чăвашла çырма, вулама, калаçма пултараççĕ. Отличниксемччĕ.

Манăн мăшăр ир вилчĕ, иккĕмĕш арăм — чăваш, хулара пурăннă, упăшки те чăваш /вăл вăхăтсăр çĕре кĕнĕ/. Вĕсен 2 ача, пĕри те тăван чĕлхене пĕлмеççĕ — шкулта 10 çул вĕреннĕ пулсан та. Манăн 3 ача ÿссе çĕр-шывăн тĕрлĕ кĕтесне саланчĕ. Вĕсен çемйисем вырăсла калаçаççĕ. Пиччен 3 ачи те чăвашла пуплетчĕ, халĕ хулара пурăнаççĕ, çемйисем вырăсла калаçаççĕ. Йăмăкăн 5 ача, çемьеллĕ, Ульяновск облаçĕнче тĕпленнĕ, пурте вырăсла калаçаççĕ. Халĕ йăмăкпа упăшки, пиччепе арăмĕ çут тĕнчере çук ĕнтĕ. Пирĕн йăхран эпир мăшăрпа иксĕмĕр çеç чăвашла калаçатпăр. Эпир те çамрăк мар. Кайран пирĕн йăхра чăвашла пуплекен юлмасть.

Чылай çĕрте çакăн пек. Капла чăваш халăхĕ пĕтме те пултарĕ. Çак пулăма чарса лартма тăрăшакансем пур-ха. Çав вăхăтрах халăх хăйĕн чĕлхине паянах пĕтерме хатĕр, мĕншĕн тесен пирĕн наци нигилизмĕ питĕ вăйлă. Культурăпа искусство ĕçченĕсен, тăван чĕлхене упрама чĕнекен чылай çыннăн ачисем те чăвашла пĕлмеççĕ.

«Хыпар» хаçатра Чăваш патшалăх филармонийĕн ертÿçи Н. Казаков: «Ялсем пулсан чăваш пĕтмест», — тенине вуланăччĕ. Анчах ялсенче халь ытларах пенсионерсем пурăнаççĕ. Ачисем хуласенче. Энтри Пасар шкулĕнче 1972 çулта 350 ача пулнă, хальхи вăхăтра — 40. Чăваш чĕлхи ан пĕттĕр тесен хулари чăвашсемпе те тимлĕ ĕçлемелле. Чăваш çемйи кирек ăçта пурăнсан та ачасене малтан тăван чĕлхене вĕрентмелле, чăваш чĕлхи вĕсемшĕн тĕп чĕлхе пултăр. Вырăсла кайран та вĕренеççĕ, мĕншĕн тесен эпир вырăс патшалăхĕнче пурăнатпăр.

Николай ИСАЕВ.
Куславкка районĕ, Энтри Пасар.
 
Разделы: