Кĕлĕ. Йăлăнупа ÿкĕнÿ юррисем

Кибеч А. И. Кĕлĕ. Йăлăнупа ÿкĕнÿ юррисем. — Шупашкар, 2004. — 88 с.Кибеч А. И.
Кĕлĕ. Йăлăнупа ÿкĕнÿ юррисем. — Шупашкар, 2004. — 88 с.
 
Кибеч А. И.
Молитва. Песнь мольбы и покаяния / Перевод А. Тургиля — Чебоксары. 2004. 88 с.
 
Чуваши веками жили с верой в своего Бога. В трудные моменты жизни обращались именно к Нему. Для тех, кто по воле судьбы был вынужден отвернуться от своего Бога, путь к сближению с Ним может начаться с песен мольбы и покаяния.
ISBN 5-7361-0083-5
© Кибеч, 2004

Тиесе ил PDF, 2,6 МB

 

Ссылки

 


 

3

Умсăмах

XXI ĕмĕрте глобализаци туртăмĕ вăйланнăçемĕн йышлах мар халăхсен шăпи пушшех йывăрланса пырать. Ыттисемпе хутăшса кайса пачах çухалас хăрушлăх та куçкĕретех, уйрăмах чăвашсемшĕн.

Шел пулин те пирĕн пурнăç хамăрăн шухăшлава пăхăнса майлашăнса пыраймарĕ. Хусан ханстви вăхăтĕнче тутар йĕрки алхасрĕ, Раççейпе пĕрлешсен — вырăс еннелли туртăм вăй илчĕ, коммунизм тапхăрĕнче Маркспа Ленин вĕрентĕвĕ пуç пулса тăчĕ. Пирте ытларах ыттисен ăсĕ хуçаланчĕ. Чăваш шухăшлавĕ хăйне упранса юлма пулăшакан пурнăç йĕркипе ĕненĕве çирĕплетеймерĕ. Çавăнпа та паян хамăр Туррăмăра шанса ырăпа асăнни пĕртте ытлашши мар. Атьăр-ха çакна йăлăнупа ÿкĕнÿ юрринчен пуçлар.

4

Эй, Çÿлти Турă, Аслă Турă, Чăваш Турри! Çĕр çинче пер пек курăк çук, пĕр пек йывăç çук, пĕр пек çын çук, пĕр пек халăх çук. Кашнин хăйĕн сăн-сăпачĕ, чунĕ, хăйне сыхлакан Турри. Чăваш çыннин те çавах.

Эй, ман Туррăм! Сана кÿрентерекен сахал мар тупăнчĕ. Эсĕ пĕртен-пĕрре пулса пирĕн пата тĕрлĕ ятпа килтĕн. Санран: Хĕвел турринчен, Уйăх турринчен, Çĕр турринчен, Шыв турринчен кулчĕç! Хăйсен турри çын евĕрлĕ пулнипе мухтанчĕç. Чăваш шутлать урăхла: çын вăл нихаçан та Турă шайне çĕкленеймест. Çынран Турă тума кирлĕ мар. Чăваш Турри хăйнеевĕр — кашнине пурнăç парса пулăшса пыракан, усалран сыхлакан хăват, халăх хÿтлĕхĕ, тĕрекĕ. Чăваш валли Чăваш Турри пур.

5

О, Всевышний, о, Господи, о, Великий Бог Чувашский! На земле нет одинаковой травинки, однообразного дерева, похожих, как две капли воды, людей, совершенно подобных друг другу народов. У каждого свой образ и лицо, свой дух и своя душа, оберегающий и защищающий народ свой Бог.

О, мой Бог! Кто только не посягал на твою честь; из-за того, что будучи единым, ты явился к нам разноименным, глумились над Богом Солнца, Богом Луны, Богом Земли, Богом Воды, кичась и восхваляя своего, человекоподобного бога. Чуваш мыслит по своему: человеку вовеки не дано вознестись до уровня Бога. Да и не следует, чтобы из простого смертного сотворили кумира в лице Всевышнего. Чувашский Бог другой — каждому дарующий и дающий силы, добро, оберегающий от зла, являющийся защитой и опорой своему народу. Для чуваша существует Чувашский Бог.

6

Эй, тÿрĕ Туррăмăр! Эсĕ пире ĕмĕр-ĕмĕр ĕненĕве, ĕмĕте, юратăва чĕрере упраса ырлăх çулĕ çине тухма вĕрентсе пыратăн, вăйна-хална шеллеместĕн. Эпир вара Сан пархатарна тивĕç çынсем пулаймарăмăр.

Нумай шутларăм, пуçăма ватрăм: мĕншĕн-ха çакă çутă тĕнчере телей-сĕррисем çав тери йышлăн? Пĕрисем каларĕç — шăпамăр çапла, теприсем — саманана хурларĕç. Эпĕ вара шутлатăп урăхла: чи телейсĕррисем Сана, хамăр Туррăмăра маннисем. Ун пеккисен мулĕ те, сумлă ячĕ те пулĕ, телейĕ — айккине тăрса юлĕ.

Ырă Туррăмăр, Сан тивлетÿсĕр эпир нихăçан та пархатар курас çук.

7

О, Боже правый! Не жалея сил и не щадя Себя, сохраняя Веру, Надежду, Любовь, ныне, присно и во веки веков учил и учишь нас идти путем благоденствия. Мы же оказались недостойными Твоего благорасположения.

Не раз размышлял и задумывался: почему нас, униженных и обделенных, так много на этом белом свете? Одни тешили себя тем, что такова наша участь, другие утверждали, что на нашу долю выпало такое время. Я же считаю иначе: самые несчастные — это те люди, которые всуе забыли Тебя, нашего Бога. Такие могут нажить себе добро, согреться в лучах славы, но счастье обойдет их стороной.

Боже Ты наш праведный и добродушный, без Твоей благодати нам никогда не стать счастливыми и благородными.

8

Эй, Чăваш Турри! Камсем-ха вĕсем Сана кÿрентерекен йĕксĕксем?

Сана тиркеççĕ, Сана сивĕлеççĕ чăвашлăхран пăрăннисем, тăван халăхне маннисем, усал ĕçпе çылăха кĕнисем, урăх халăх туррине пуççапакансем. Çын вăл çапла: мĕн чухлĕ çылăхĕ нумайрах, çавăн чухлĕ Турăран аяккарах. Ана Турă кирлĕ мар. Эсĕ çук пулсан яваплăх та çук, иртĕхсе пурăнма ирĕклĕ. Ашра усал сывлăш хуçаланать, çынлăх манăçа юлать. Сана ĕненмен çын кĕçех Эсрел чурине çаврăнать.

9

О Чувашский Бог! Кто же те мерзавцы, унижающие Тебя? Тобой гнушаются, Тебя порочат. Порочат те, кто старается открещиваться или отстранился от чувашского идеала и дела, кто забыл и предал родной народ, кто молится чужим богам. Сущность человеческая такова: чем больше у него грехов, тем дальше отдаляется от Бога. Такому Бог не нужен. По его логике, если Тебя нет, значит, нет и ответственности, вольготней жить распутной жизнью. В его душе дьявольский дурман, человечности нет места. Не верующий в Тебя вскоре превращается в слугу Сатаны.

10

Эй, Турă! Эпир Сан умра айăплă. Çапах Сан ырлăхна, юратăвна тивĕç. Пирĕн урăх Турă çук, Санăн та урăх халăх çук. Эпир те, Эсĕ те пĕр хуйхăпа, пĕр асаппа, пĕр савăнăçпа пурăнатпăр. Тивĕçех мар пулсан та, Сан çумра хутлĕх шыратпăр. Каçар пире, айван ачусене. Хăв хăватна ан шелле, хаярлăхна ан пусар, халăха сиенлекен сутăнчăксене ан хĕрхен. Çунтар вĕсене, пĕтер вĕсене, пурлăх сăптăрса пирĕнтен кулса пурăнакансене. Çавсене пулах пĕрлĕх çук. Тĕп ту вĕсене. Ÿтне те чăваш çĕрĕ ан йышăнтăр, выçă çăхансем, йытăсемпе шакалсем çисе яччăр. Сан хаярлăху ытларах усал вăйсем валли пултăр.

11

О, Бог! Пусть даже мы пред Тобою виновны, все же достойны Твоего благоденствия и Твоей любви. У нас нет иного Бога, у Тебя тоже нет другого народа. И мы, и Ты живем одними невзгодами и горестями, одними благами и радостями. Пусть и не во всем достойны Тебя, все же в Тебе ищем защиту. Прости нас, своих несмышленых детей. Не жалея Своего могущества, не усмиряя Своего гнева, беспощадно карай тех, кто, зубоскаля, грабит народ, предавая его интересы, наносит ему урон. Из-за таких и нет единства в народе. Покарай их, пусть их прах не примет земля чувашская, пусть их склюют вороны и, растерзают кровожадные псы и шакалы. Твой гнев пусть обернется против темной силы.

12

Эй, Чăваш Турри! Эпир кунта пурте чурасем, урăх турă тарçисем. Пирĕн пурнăçăмăр хамăршăн мар, ытларах ют çыншăн. Пире касрĕç, вакларĕç, пайласа пĕтерчĕç. Эпир халĕ сапса янă пăрçа пек. Пирĕн сурансем паян та юнăхса тăраççĕ. Чулман, Çарăмсан, Сĕве, Çавал, Атăл тăрăх шыв мар, пирĕн куççулĕ юхать.

Эй, Турăçăм, хăçан пире пĕрлештерсе пĕр халăх тăвăн-ши, пĕр тĕллевпе, пĕр ĕмĕтпе пурăнма верентĕн-ши? Хĕрхен-сем пире, айвансене, чуралăх туйăмĕнчен хăтăлма пĕлменскерсене. Ан пăрах пире, пулăш пире, тĕрек пар пире. Сансăр пуçне хута кĕрекен пулас çук.

13

О, Чувашский Бог! Все мы здесь рабы, слуги чуждого нам бога. Наша жизнь принадлежит не нам, а чужим людям. Нас резали, кромсали, раздробляли. Нас рассыпали, как горох. Наши раны кровоточат и поныне. Ветлуга, Черемшан, Свияга, Цивиль, Волга полнятся не водицей, а нашими слезами.

О, Боже, когда же объединив нас, создашь единый народ, научишь нас жить единой целью, единой мечтой? Пощади нас, неразумных, неспособных освободиться от чувства рабства и покорности. Не покидай нас, помоги нам, будь опорой. Кроме Тебя за нас никто не заступится.

14

Эй, Чăваш Турри! Каçар пире. Улталаннă эпир. Хамăра пăхăнтарнă халăх хыççăн кайса телейлĕ пулатпăр тесе шутланă. Шаннă кайăк йăвара пулмарĕ, ырлăх çулĕ çине ÿкеймерĕмĕр. Йышлă халăх ăслă пуль тенĕччĕ. Çук, хăй те арпашăнса кайрĕ; ыттисене хĕстерекен халăх телейлĕ мар иккен. Ăна хисеплеми, курайми пулчĕç. Хăвна пусмăрлакана ăçтан юратма хал çитерĕн.

Эй, Чăваш Турри, ан пăрах пире. Çын хыççăн кайса хамăр çула çухатрăмăр, Сана кÿрентертĕмĕр. Каçар пире, мĕскĕнсене. Эсĕ хăвăн айван ачусем çине хаярлăх ярсан та, эпир ăна юратса çапни вырăнне кăна йышăнăпăр. Ашшĕ ачисене тăна кĕртсе илни япăх япала мар.

15

О, Чувашский Бог! Прости нас. Мы обманулись, думали, что, пойдя за покорившим нас народом, будем счастливы. Наши чаяния не оправдались, мы не смогли выйти на стезю благополучия. Надеялись на разум многочисленного народа. Ан нет, он сам запутался: оказывается, народ, поправший свободу других народов, никогда не будет счастливым. Его перестали уважать и даже пренебрегают им. Действительно: как же полюбишь того, кто покорил тебя силой?

О, Чувашский Бог, не покидай нас. Следуя за чужаками, мы потеряли из виду свою дорогу. Тебя оскорбили. Прости нас, горемычных. Пусть даже Ты и нашлешь на своих неразумных и заблудших детей Свой гнев, мы это воспримем как должное. Разве не богоугодное это дело, когда отец из любви к своим чадам и, желая им добра и благоденствия, приструнивает своих детей.

16

Эй, Аслă Турă! Пирĕн çылăх çÿпçи калама çук пысăк. Ма тесен аттемĕрсен çылăхĕ те пирĕн çине капланса ÿкрĕ. Тÿсмелле ĕнтĕ. Санран çăмăллăх ыйтмастпăр, тĕрĕслĕхе тĕпе хурса суд ту пире, тăна кĕрт, урăлтар. Эпир пурне те чăтса ирттерме хатĕр. Пирĕн халĕ пĕртен-пĕр тĕллев — нумай çул хушши пухăннă çылăха ачамăрсене парса хăварса вĕсен пурнăçне йывăрлатас марччĕ. Эй, Аслă Турă, тасалăва пирĕнтен пуçласам, кăвар çинче çарран ташлаттарса чунăмăрти усал сывлăша силлесе кăларсам. Тасалу çулĕнчен пăрăнакан чăвашсем тупăнсан, вĕсене ан хĕрхен. Сана хирĕçле çын нихăçан та телейлĕ пулаймĕ, упăшкасăр е арăмсăр тăрса юлĕ, ачисем тарса çÿрĕç, ячĕ те пĕр сыпăкранах çĕр çинчен çухалĕ.

17

О, Великий Бог! Укладка наших грехов невообразимо огромна. Ибо и грехи наших отцов взвалились на наши плечи. Надобно стерпеть. Поблажек у Тебя не просим, суди нас по справедливости, вразуми нас, протрезви. Мы готовы стерпеть все муки. У нас теперь одна единственная цель — не отягчать судьбы наших детей, оставляя им свои грехи, накопленные нами на протяжении многих лет.

О, Великий Бог, очищение начни с нас, заставляя плясать на горящих углях, вытрави из наших душ злой дух. Ежели найдутся чуваши, не желающие очищаться, не пощади их. Человек, идущий против Твоей воли, никогда не будет счастливым, останется вдовцом или вдовой, дети ударятся в бега, а его имя уже через одно поколение исчезнет, забудется.

18

Эй, Турă! Тем чухлĕ çине тăрса аксассăн та, вырмалли сахал. Чăвашлăх анинче ытларах пуш пучах кăна. Начарланса çитнĕ эпĕр, ĕлĕкхи улăплăх та сĕвĕрĕлсе пĕтнĕ, хĕç тытма та маннă. Кун пекех пулсан умри çутă пачах сÿнес хăрушлăх пур: таврана хура пĕлĕт хупласа илĕ те пĕрне-пĕри паллайми пулăпăр, чăваш камне манăпăр.

Эй, Турăçăм, Санăн пулăшăву пире паян кирлĕ, ыранхи — кая юлни пулĕ. Вăхăтра панă пулăшу пĕчĕкçĕ кăна та, çапах юлса панă пысăк пулăшуран пахарах. Çав тери йывăр пире. Шăтăксене те алтса хунă, хамăрах чавтарчĕç; тĕксе ярас текен те кĕтÿпех. Тÿнсе кайсан тăпрапа витме хатĕррисем те чăвашсемех, тăшман çумĕнче йăпăлтатса тăраççĕ.

Эй, Туррăм, эсĕ малтан çавсене асăр-ха, шалкăм çаптарса аллисене кĕреçе тытайми ту. Мана вара çав шăтăка тăшмана тĕксе яма пулăш.

19

О, Бог! Как бы усердно мы не сеяли, почти нечего пожинать, на ниве чувашской идеи и дела один пустоцвет. Мы совсем захирели, улетучилась удаль Улыпа, забыли как меч в руках держать. Если и дальше так продолжится, то есть реальная угроза полнейшего исчезновения чуть брызжущего впереди света: нас могут наглухо обступить черные тучи и мы будем не в состоянии распознать друг друга, напрочь забудем свое чувашское происхождение.

О, Боже, Твоя помощь нам необходима сегодня, завтра она может опоздать. Своевременная помощь, пусть даже незначительная, важнее внушительной, но запоздалой поддержки. Нам донельзя тяжело. Для нас и могилы уготованы, самих же вырыть заставили, а людишки, жаждущие нас столкнуть в ту яму, стоят толпой. Толпятся и другие,- к сожалению, те же чуваши! — заискивая перед нашими врагами, готовы в тот же миг нас засыпать землей.

О, мой Бог, упреди их, парализуй, не дай им взяться за лопаты. Мне же дай силы со-крушить врагов и сбросить их в ту яму.

20

Эй, Чăваш Турри! Эпир, Сана пăхăнма маннă çынсем, çак ырă ĕçе мĕнле гпумаллине те пĕлместпĕр вĕт-ха; ăс пар пире, вĕрент пире. Сан умăнта эпир упаленсе çÿренĕ хыççăн тин çеç ура çине тăнă ача евĕр кăна. Чунăмăр та пирĕн хамăрăн пек мар, урăх турă хуçаланни сисĕнет. Мĕнле пурăнмаллине те вăлах вĕрентсе пычĕ. Çи-пуçăма якатрăмăр, капăр çуртсем лартрăмăр, чун таса-лăхепирки шутламарăмăр, пĕр-пĕринпе çапăçса, ĕçкĕпеле иртĕхсе чăваш йăхне хавшатрăмăр, шуйттан чури пулса тă-тăмăр.

Эй, Туррăм, чăваш чунне тавăрса парса хăвна пăхăнма вĕрент пире, сапаланса кайнă сурăхсене. Пире паян Аслă Кĕтÿçĕ кирлĕ.

21

О, Чувашский Бог! Мы, забывшие о покорности Тебе, даже не разумеем, как сотворить нам это благородное дело; дай нам здравый рассудок, вразуми нас. Пред Тобой мы, как малые дети, только что научившиеся ходить. Да и душа у нас не похожа на свою, полна бесчинства чуждого нам бога. Он же и учил нас житью-бытью. Научились красиво одеваться, строить добротные дома, только вот не помышляли мы о чистоте своей души; ссорясь друг с другом, прозябая в пьянстве, ослабили мы род чувашский, стали мы рабами Сатаны.

О, наш Бог, возвращая нам чувашскую душу, научи нас, заблудших овец, поклоняться Тебе. Нам сегодня просто необходим Старший Гуртовщик.

22

Эй, Чăваш Турри! Сана хурлакан, Сан-ран кулакан нихăçан тпа мана çывăх çын пулас çук. Эпĕ вĕсенчен йĕрĕнсе кăна иргпсе каятпăп. Хăрушă вĕсем, ÿтĕнчен сивĕ тап-са тăрать, куçĕнчен — хаярлăх, чĕлхин-чен — наркăмăш. Савăнăçĕ те вĕсен пĕрре кăна — чăваша сăхса суранлатасси. Вăйли-сенчен вара ая ярасла хăраççĕ. Вĕсемшĕн чи лайăххи — айван та сутăнчăк чăваш; çавна мухтаççĕ, çĕклеççĕ, чаплă пукан çине лартса хăйсен юррине юрлаттараççе; чăваш чăвашпа хирĕçнине курсан, çапăçу çулăмĕнче çунса кайччăр тесе юман вут-ти пыра-пыра пăрахаççĕ. Урăхлараххисем те çук мар: йăл-йăл кулса калаçаççĕ, ча-ваш хутне кĕрем пекки тăваççĕ, халăх тунă пурлăха Мускава е Хусана ăсатса пурăнаççĕ. Укçи ăçта кайнине эпир нихă-çан та пĕлес çук. Çак çынсене, паллах, Чăваш Турри кирлĕмар. Вĕсен чунĕ тахçа-нах çичĕ юта сутăннă. Ан хĕрхен Эс вĕсене, пуянлăхпа чыхăнма укçа мурĕ ярса пар.

23

О, Чувашский Бог! Тот, кто скверно говорит о Тебе, кто глумится над Тобой, тот никогда не станет близким мне чело-веком. Презирая таких, я пройду стороной. Ибо они ужасны: от их тела обдает холодом, в глазах у них — жестокость, на языках — отрава. Их единственная радость — заклевать и изранить чуваша. А сильных чувашей они боятся как черт ладана. Для них высшее благо — оболваненный и продажный чуваш; таких хвалят, возвеличивают, и подсаживая на трон, заставляют петь их песни. А ежели увидят дерущихся чувашей, то, чтобы те скорее сгорели в огне вражды, подливают масла. Есть и другие: мило улыбаются, поддерживают разговор, вроде, заступаются за чуваша, а сами, нажитое народом добро, с выгодой для себя отправляют то в Казань, то в Москву. И никогда нам не узнать: где и в каком количестве оседают их барыши. Этим людишкам, конечно же, Чувашский Бог не нужен. Их душонки давно выкуплены чужаками. Не щади Ты, Боже, таких сибаритов, пусть подавятся богатством и деньгами.

24

Эй, пурне те курса тăракан Туррă-мăр! Сана хисеплемен, Санран хăраман çынран тем те кĕтме пулать. Вăл хăйне пăхса çитĕнтернĕ çынна та тытса силлеме хатĕр. Çакăнтан япăххи, çакăнтан ирсĕрри пулас та çук.

Çынсем, паллах, кураççĕ, чыс çуккине пĕлеççĕ; кашниех ăшра суд тăвать, тĕ-лĕннине пĕлтерет. Анчах çын сăмаххи çынна тÿрлетеймест. Сан тĕрĕслехÿ, Сан хăвату кăна пурне те вырăна ларт-ма пултарать. Эсĕ аслă, Эсĕ вăйлă, пĕр Сана кăна шанатпăр.

25

О, Всевидящий наш Бог! От человека, не почитающего Тебя, не прислушивающегося к Тебе, можно ожидать что угодно. Он с легкостью, не задумываясь, может вытрясти душу человека, взрастившего его самого. Страшнее и ничтожнее этого ничего не бывает.

Люди, конечно, видят все это, знают, что от такого нет прока, каждый в глубине души осуждает его пороки, удивляется. Но людские слова до людей перестали доходить. Только Твоя Правда, только Твое Могущество способны всех поставить на свое место. Ты — Велик, Ты — Всесилен. Только в Тебя и веруем!

26

Чăваш Турри — тĕрĕс Турă. Эпир çынлăха çухатнăшăн, намăса манса вăрăпа, ĕçкĕпе иртĕхнĕшĕн Туррăмăр айăплă мар. Хамăр япăх çынсем пултă-мăр: чĕремĕрсем — усал йăви, пуçăмăр-сем — тăшман чури. Пире пулăшма та май çук, хамăра ырă сунакансене те ăнланмастпăр, йышăнмастпăр. Аслă та сăваплă çынран пăрăнатпăр. Пире усал-ли, хаярри, хамăра нухайккапа хĕртсе тăраканни çывăх. Ма тесен эпир ырă та ирĕклĕ пурнăçа курман. Пирĕнпе паян пуканелле выляççĕ, пĕр-пĕринпе хирĕçте-реççĕ, чăвашсене хăйсен ăслă ывăлĕ-хĕрĕнчен пăра-пăра яраççĕ.

Хăйĕнчен хăй ютшăнакан чăваша Турă та пулăшаяс çук. Ырлăха парха-тарлăн йышăнма çынлăх кирлĕ.

27

Чувашский Бог — справедливый Бог. В том, что мы, забыв про честь и достоинство, ударились в воровство и пьянство, наш Бог не виновен. Мы сами оказались исчадием ада: сердца стали источниками зла, головы — орудием врага. Нам и помочь невозможно, мы не понимаем и отталкиваем тех, кто нам протягивает руку помощи. Сторонимся мудрых и добрых людей. Нам стали ближе те, кто зло и жестоко плеткой понукает нами. Ибо мы не видели свободной и счастливой жизни. Нами сегодня управляют как марионетками, сшибают лбами друг с другом, мудрых и здравомыслящих сынов и дочерей чувашей стремятся разъединить любой ценой.

Отчуждающихся от себя чувашей и Бог не в силах помочь. Чтобы принять благоденствие, нужна человечность.

28

Эй, Турăçăм! Мĕншĕн пирĕн ăраска-лăмăр çапла пулчĕ-ши? Нивушлĕ Сан умăнти çылăхăмăр çав тери пысăк? Мĕншĕн вăхăтра хута кĕреймерĕн?

Халĕ эпир кам? Ытти халăхсене йыш-ланма пулăшакансем кăна. Кашни çулах ытти халăхсене пиншер ывăл-хĕр паратпăр; тав сăмахĕ вырăнне вара чăвашлăхшăн çунакансене чукмарпа тăрс-латтарнине кăна куратпăр. Ыттисем енне туртăнса чылайăшне пулăшрăмăр, пĕтесрен çăлса хăвартăмăр.

Пирĕн пурнăç сĕткенне ыттисем ĕм-сен те типсе лармарăмăр, ята çухат-марăмăр. Тĕлĕнмелле халăх эпир, донор шутĕнче пулсан та тытăнса тăрат-пăр. Нумайлăха-ши? Ырă Туррăм, Сан-па килĕшÿллĕ пурăнсан ĕмĕр вăрăм пулассине пĕлетĕп-ха. Çакна ыттисем тавçăрса илейĕç-ши?

29

О, наш Бог! Почему нам выпала такая участь? Неужели наш грех пред Тобой так велик? Почему вовремя не заступился за нас?

Кто мы теперь? Всего лишь индиви-дуумы, способствующие увеличению чис-ленности других народов. Ежегодно чужакам «дарим» тысячи детей; вместо благодарности видим оскорбление и уни-жение тех патриотов, которые радеют за чувашей. Приняв иную веру, мы спасли другие народы от исчезновения.

Сколько бы мы ни питали своими соками корни родословного древа других народов, сами не иссякли, не опозорили свое имя, держались достойно. Удивительный мы народ, будучи донорами, все еще держимся. Но насколько нас хватит? Если будем жить в согласии с тобой, то знаю: век наш будет долгим. Но поймут ли это мои сородичи?

30

Эй, Турă! Пулăш пире, ертÿçĕсĕр, патшасăр тăрса юлнă халăха. Сапа-ланса кайнă кĕтÿри пек кашни утать хăй çулĕпе, анчах телейне тупĕ-ши?

Пур-ха йăх пуçлăхĕ Улăп, анчах паян пирĕнпе мар. Вăл вилĕмсĕр. Амансан та ÿчĕ хăвăрт тÿрленет. Таçта вăрттăн çĕрте пирĕн тăшмансем Улăп çумне çывăрттаракан курăк хурса тăраççĕ. Çавăнпа вăл тăраймасть, пире пулăшма килеймест. Вăл пур чухне эпир ирĕк-лĕччĕ, сывлăхлăччĕ, илемлĕччĕ; эрехпе те иртĕхмен, вăрă ĕçне те пĕлмен. Эпир пулнă хамăр пек.

Эй, ырă Аттемĕр, вăрат хăвăн чи паттăр ывăлна, çĕршер çул хушши çывă-ракан Улăпа. Эпир ăна итлĕпĕр, кар! тăрса ун хыççăн утăпăр.

31

О, Бог! Помоги нам, оставшимся без предводителя и государя. Как в разбредшемся стаде, каждый идет своим путем, но найдет ли свое счастье?

Есть прародитель рода — Улып, но сегодня он не с нами. Он бессмертен, его рана быстро заживает. Где-то, в потаенном месте, наши враги к изголовью Улыпа подкладывая сон-траву, одурманивают его. Поэтому он пока не может встать и не в состоянии нам помочь. Доколе он был с нами, мы были свободными, здоровыми, пригожими; не знали пьянства и воровства. Мы были самими собой.

О, добрый наш Отец, разбуди своего славного сына, который беспробудно спит уже веками. Мы повинуемся ему и все, как один, пойдем за ним.

32

Эй, Туррăм! Эсе мана мен пуррипе çырлахма вĕрентрĕн, ырă туйăм парне-лерĕн.

Ыттисен пуянлăхне, чапне ăмсанма-рăм. Хам пурнăçа хамах йĕркелесе пы-тăм: сухаларăм, акрăм, кĕркунне вырса пуçтартăм. Вырнă чухне савăнтăм, ĕçĕмре хам сăнăма куртăм. Ытларах чун çимĕçĕ ÿстертĕм, çынсене парне-лерĕм. Ырă кăмăллисем савăнчĕç, тав сăмахĕ каларĕç. Пĕрисем вара куçумĕнче ырларĕç, иртсе кайсан — хурларĕç, кĕ-вĕçрĕç. Камсем çапла тетĕн-и? Хăйсене хăйсем мухтаса калаçакансем.

Эй, Туррăм, тĕрĕслĕх Хуçи! Чăнлăха та Санра çеç куратăп, ĕçĕме кура хак-ласса шанатăп.

33

О, наш Бог! Научи меня довольствоваться тем, что имею, одари меня добрыми чувствами.

Я не зарился ни на чужое добро, ни на чужую славу. Свою судьбу обустраивал сам: пахал, сеял, по осени собирал урожай. Во время жатвы радовался результатам своего труда. В основном выращивал плоды души и дарил их людям. Добродушные радовались, выражали благодарность. Другие хвалили, но за глаза, завидуя, хулили. Кто же они такие? Это самодовольные эгоисты.

О, Бог наш, Владыка Справедливости! Правду нахожу только в Тебе, надеюсь на Твою достойную оценку моего скромного труда.

34

Эй, Турă, каçар пире. Пурăнма пĕлеймерĕмĕр, пĕрне-пĕри сивлесе сиен кăна турăмăр. Пире хамăртан ыйтмасăрах çапăçăва кĕртсе ячĕç, пурлăх туртса илме, çын вĕлерме вĕрентрĕç. Турăсăр çĕршыв тăватпăр тесе таса чунсене хĕн кăтартрĕç, ашшĕпе ывăлне, пиччĕшпе шăллĕне хирĕçтерсе ячĕç, çын пурнăçĕ йÿнелсе пычĕ, ниме тăман япала пек кăна тăрса юлчĕ. Хура халăх валли ниçта та хÿтлĕх çук. Патшалăх ырлăхĕ чăваша ĕçлеттерсе пуякансем валли кăна пулчĕ. Эпир паян хамăр килте те хуçа мар, кăкăр туллин сывлама та, çăвар туллин калаçма та ирĕк çук. Эй, Туррăм, пуçăмăра çĕклеме, хамăрăн патшалăха туса хума вăй пар пире.

35

О, Боже! Прости нас. Не сумели жить должным образом, оплевывали друг друга, вредили друг другу. Не считаясь с нашим мнением, нас втянули в войну, нас научили обирать других и убивать людей. Торжествуя, что создаём страну без бога, невинные души обрекли на мучения, отца — с сыном, брата с братом столкнули, жизнь человека стала настолько дешевой, что гроша ломаного не стоит. Для простолюдина нигде нет защиты. Блага достаются тем, кто наживается, эксплуатируя труд чувашей. Мы сегодня даже в собственном доме не являемся хозяевами, вздохнуть полной грудью, говорить во весь голос у нас нет свободы. О, Бог мой, с гордо поднятой головой создать свое государство дай нам силы.

36

Эй, Турă! Ирсĕр çынна суд тума Сан хăвату çитетех. Çакна куртăм хам куçпах, çывăх çыннăн шăпинчех.

Итлемерĕ вăл мана, пит çăмăллăн пăрăнчĕ хамăр халăх йăлинчен. Чăваш юрри янрамарĕ, чăваш ташши курăнмарĕ унăн шавлă туйĕнче. Амăшĕ чăвашла пил панине кинĕ ăнланмарĕ, ватă çыннăн сăмахне итлекен те пулмарĕ. Шăпах çавă самантра ывăлне вăл çухатрĕ, чĕри хытă ыратнипе куçне шăла-шăла тухса утрĕ килнелле. «Асанне» текен мăнуксем çав çемьере курăнмарĕç. Пурăннăçем ашшĕ те тухса пычĕ хисепрен. Тем пек çине тăрсан та чăрсăр ÿсрĕç ачисем, çурма вырăс пулнишĕн пăшăрханчĕç кун-серен, ашшĕ панă ырлăха пĕлеймерĕçхаклама, час вĕренчĕç усала. Пĕри ларать тĕрмере, тепри ялан ĕçкĕре. Пурнăç çапла такăннишĕн арăмĕ айăплать упăшкине, начар йăхран пултăн тесе хурлантарать кашни кун. Çапла кирлĕ те ăна, йăхне маннă чăваша.

37

О, Боже! В Твоей власти осудить нич-тожного человека. Наблюдая за судьбой одного чуваша, пришлось мне быть сви-детелем тому.

Не внял он моим советам, с легкостью отвернулся от наших народных традиций и обычаев. На его свадьбе не были слышны чувашские песни, не было видно чувашских плясок. Благословение его матери на чуваш-ском языке сноха не поняла, слова старого человека никто и слушать не захотел. Именно в этот момент она потеряла своего сына, с болью в сердце и со слезами на глазах она поспешила домой. Внуков со словами «азанне» в той семье не было. С годами и отец по-терял уважение. Как бы он ни тщился, его дети подросли грубиянами. Они, полурусские, не радовали ни русских, ни чувашей, не восприняв добродетель отца, выросли злыми и жестокими. Теперь один — в тюрьме, другой, забулдыга, — в дерьме. Из-за таких жизненных неурядиц жена ежедневно бра-нит мужа, якобы он не из благородного рода. Так и надо, поделом ему, забывшему свой род чувашу.

38

Эй, Турăçăм! Хăв халăхна чăтăмлăх пар. Чăвашăн тĕнче умĕнче парăм çук: çын аллинчи çăкăра туртса илмен, вут-па-хĕçпе пусмăрласа ыттисене нуша кăтартман, хăй килĕнчен хăваласа яман, вăрçассине мар, ĕçле пурнăçа мала хунă. Çавăн пек пулма пире Эсĕ туса янă. Анчах темшĕн тĕнчере чăваша ăнланас текен сахал, унăн ырă кăмăлне асăрха-марĕç, пурăнма вĕрентрĕç урăхла, чăрсăр халăх йăлипе. Усалланса пытăмăр, эрех ăшне путрăмăр, ярса паракансене ырла-са мухтав юрри юрларăмăр. Хăй халăхне эрехпе шăваракан патшалăх пире валли мар, вăрçăпа алхасакан халăх пирĕн тус мар.

Эй, Турă, çавăн пек кÿршĕсене пирĕн-тен пăрса яр. Пĕтер вĕсене. Пире хамăр пек пурăнма пулăш, хамăршăн кĕрешме вăй-хал пар.

39

О, Боже мой! Дай терпение своему народу. У чувашей перед миром долгов нет: кусок хлеба из чужих рук не отби-рали; мечом и огнем покоряя другие наро-ды, беспощадно не измывались над ними, не изгоняли их из родимых домов; не военную агрессию, а мирную жизнь ста-вили во главу угла. Ты нас создал такими. Но почему-то чувашей мало кто пони-мает, их добрый нрав не замечают, хотят, чтобы мы жили по-иному, по обычаям воинствующего народа. Чтобы становились все злее, пристрастились к спиртному, а для тех, кто наливает, пели дифирамбы. Тосударство, спаиваю-щее свой народ, не для нас, воинствую-щий народ нам не друг.

О, Боже, избави нас от таких сосе-дей, помоги нам жить по своим обы-чаям, дай нам силы постоять за себя.

40

Эй, Чăваш Турри! Сан умăнта сă-мах чĕнме хăюлăх çитернĕшĕн каçар мана. Чăтаймарăм, никам каламаннине калас терĕм. Турăсене, халăхсене хирĕç-терсе яракансем эпир мар. Пирĕн ун пек йăла çук.

Хăй Туррине мала хуракансем пулчĕç еврейсем. Ютран тапса килсе вырăнти халăха хĕсрĕç, çĕрне туртса илчĕç. Мĕн-шĕн çапла тăватăр тесен, эпир Турă суйласа илнĕ халăх çыннисем терĕç. Çак сăмах ыттисене килĕшмерĕ. Ма тесен Турă суйласа илмен халăх çук. Кашни халăхăн хăйĕн Турри пур. Пире вара Эсĕ суйласа илнĕ. Санран асли, Санран ырри пирĕншĕн урăх никам та çук. Чăваша сыхлать Чăваш Турри. Эпир Сана ша-натпăр, Санран хÿтлĕх кĕтетпĕр. Йă-нăш утăм тусассăн, Эсĕ пире ан хĕрхен, хăватна ярса вĕрентсе ил.

41

О, Чувашский Бог! Прости меня за то, что осмелился замолвить слово пе-ред Тобой. Не стерпел, высказался о том, о чем никто не осмелился даже заик-нуться. Не мы настраивали друг против друга богов и народы. Такого зла в нас никогда не было.

Своего бога выше всех поставили имя-реки. Собравшись из разных стран, вытес-нили аборигенов, отнялиу нихземли, кичи-лись, будто они — Богом избранный народ. Эти слова не по душе пришлись другим. Ибо нет народов, не избранных Богом. У каждого народа есть свой Бог. Нас же, чувашей, избрал Ты. Выше Тебя, благороднее Тебя для нас никого нет. Чуваша бережет Чувашский Бог. Мы верим в Тебя, от Тебя ждем защиты. Если мы оступимся, Ты не щади нас, Своим могуществом как следует проучи нас.

42

Чăваш Турри, каçар мана. Çам-рăк пулнă, айван ÿснĕ, ултавçăсен сă-махне те ĕненнĕ.

Ман умра ют халăх туррине мухта-рĕç, хăйсемпе пĕрле ăна кĕлтума чĕнчĕç. Эпĕ васкамарăм, иккĕленсе пурăнтăм. Эсĕ пуррине вара пĕлтĕм каярах. Сăна-рăм халăх пурнăçне, ун хуйхипе-суйхине, уйрăм çынсен асапне, ăнлантăм чăн чă-вашăн телейне. Ĕнентĕм вара пирĕн хамăрăн Турă пуррине, чăваша Чăваш Турри кăна хÿтĕлеме пултарнине.

Нуши чăвашăн пит нумай. Анчах айă-пĕ Санра мар. Айăпĕ пăсăк чăвашсем Сана хирĕçле ĕçсем тунинче.

43

Чувашский Бог, прости меня. Мо-лод был, наивным рос, к сожалению, внимал и лжецам.

Предо мной восхваляли бога чужого народа, призывали поклоняться и мо-литься ему вместе с ними. Я не спешил, жил, мучаясь в сомнениях. О Твоем суще-ствовании узнал позднее. Наблюдал за жизнью народа, познал его горести, сочу-вствовал горемыкам, понял, в чем счастье настоящего чуваша. Наконец-то поверил в Твое существование и в то, что нас может защитить только Чувашский Бог.

Чуваш погряз в нужде. Но в этом Твоей вины нет. А виновны те порочные чуваши, которые против Тебя творят зло.

44

Ман çăвартан киревсĕр сăмах тух-ман, калама та пĕлместĕп. Ярса панă эрехе те тута патне тытмарăм. Ман-ран кулчĕç, айван вырăнне хучĕç. Пирус туртманни те, эрех ĕçменни те пысăк çитменлĕх иккен. Пĕр кун сиктермесĕр çÿрерĕм ĕçе, ырра, илеме вĕрентрĕм çам-рăксене. Мана сивĕлерĕç, хăваласа ячĕç, усалпа тав турĕç. Таса çынран хăрарĕç, суя сăмахпа варалама тăрăшрĕç.

Куртăм эпĕ пуçлăхсем иртĕхнине, ултавпа пурăннине, миххи-миххипе укçа сăптăрнине, тарçисене выçă тытнине. Çакна каларăм хăйсене, уççăн пĕлтер-тĕм çынсене. Каллех, ав, кулчĕç пĕрисем, ылханчĕç пулĕ теприсем. Анчах чĕрем ман ыратмарĕ, тасалтăм эпĕ йăх-ях-ран, хама вĕçертрĕм капкăнран.

Эй, Турăçăм! Эсĕ çакна куртăн, ман хута кĕтĕн, тăшман çулне пÿлсе утайми турăн. Çук, эпĕ çакăншăн хĕпĕртемес-тĕп, хĕрхенетĕп кăна хураюн усалсене.

45

С моих уст не слетали непристойные слова, их я не смогу произнести. Налитое мне спиртное даже к губам не подносил. Надо мной насмехались, считая наивным про-стаком. Обучая молодежь, прививая подра-стающему поколению чувство добра и красо-ты, ежедневно, не пропуская ни дня, ходил на работу. На меня смотрели враждебно, осуждали, прогоняли, за добро расплачива-лись злом. Боясь порядочного человека, всеми фибрами души старались опорочить наве-тами и инсинуациями.

Мне довелось увидеть бесчинство высоко-поставленных чинуш, как они иногда обман-ным путем хапали деньги мешками, а при-слугу свою держали в черном теле. Об этом им, сытым, сказал я при народе. Ухмылки вижу в них опять я, другие шлют мне вновь проклятья. Но в сердце боле нету боли, очистился теперь от грязи, освободился я от мрази.

О, Бог мой! Ты все увидел и прознал, меня же под защиту взял, врагам дорогу заказал. Нет, я не злорадствую, мне их, злых и с черной душой, просто жаль.

46

Эй, Турă! Йышланма пулăш пире, ĕрчевлĕх пар. Хĕсĕр хĕрарăм ан пултăр, арсем сывлăхлă та хастар çитĕнччĕр.

Ачамăрсене патшалăхшăн кăна мар, хамăра валли çуратар, ырăлăхпа, юра-тупа ÿстерер. Пĕр ача вăл ача мар, икĕ ача — çур ача, виçĕ ача — чăн ача. Пирĕн-шĕн паян кашни ача хаклă, кашни вилĕм пысăк çухату. Ача амăшне мухтар, тав сăмахĕ калар, чăн-чăн чăваш çитĕнтер-ме пулăшар.

Ырăлăхне Санран ыйтрăм-ха, анчах ăшра канлĕх çук. Пĕрле савăнса пурăнма пирĕн хамăрăн аслă Çĕршыв çук. Чăваш çĕрне касса вакланă, халăхне те пай-ланă. Пĕр Турăпа, пĕр тĕллевпе пурăн-масăр эпир телейлĕ пулас çук.

Çĕнĕ ăру ÿстерме пире Эсĕ вăй-хал пар, ачамăрсен пуçĕ çине хăюлăх, хас-тарлăх яр.

47

О, Боже! Способствуй же приумноже-нию рода нашего, дай плодовитости нам. Чтобы не было бесплодных женщин, чтобы мужчиныросли здоровыми и силь-ными. Чтобы детей рожали не только для государства, а для самих же с тем, чтобы привить в них любовь и добро. Один ребенок — еще не дитяти, два чада -половина ребенка, трое детей — полно-кровный ребенок. Для нас сегодня дорог каждыйребенок, смерть одного — невоспол-нимая утрата. Да возвеличим же мать ребенка, скажем ей слово благодарно-сти, поможем ей вырастить настоя-щего чуваша.

Прошу Твоего благоденствия, а душа все беспокоится. Для совместной счаст-ливой жизни у нас и Отечества своего нет. Чувашскую землю раздробили, народ разделили. Без единого Бога, без единой цели нам не увидеть лучшей доли.

Дай нам мужества вырастить новое сильное поколение, дай детям нашим отва-гу и удаль.

48

Эй, Турă! Мана тĕрĕс çулпа утма çав тери йывăррине куратăн пулĕ. Пур çĕрте те кĕвĕç чунсем, ура хума хăтла-накансем. Мен тумаллже те пĕлместĕп. Мĕншĕн хаярлăхăм çав тери сахал-ши? Тен, ăна Эсĕ хушса парăн? Тен, хаяр пулма кирлех те мар? Пĕлместĕп. Ман пĕртте харкашас килмест, çапăçаскил-мест. Ман ĕçлесчĕ, савăнасчĕ, çут тĕнче илемĕпе, юрату ăшшипеле киленсе пу-рăнасчĕ.

Эсĕ ман хаярлăха вăйлатсан, эпĕ ăна хам тăшмансемпе çапăçнă çĕре мар, халăх тăшманесене тĕп тунă çĕре ярăттăм. Халăхăмăр телейсĕр чухне уйрăм чăваш телейĕ ниме те тăмасть.

49

О, Бог мой! Ты, конечно же, видишь, как тяжело мне идти по праведному пути. Всюду завистники, готовые в любой удобный для них момент дать мне подножку. Порой и не знаешь: как быть? Почему во мне мало гнева? Мо-жет, Ты мне прибавишь его? А, может, и не стоит гневаться? Не знаю. Мне претит раздор. Наслаждаясь преле-стью белого света и огнем любви, я хочу трудиться.

Ну, а если Ты прибавил бы мне гнева, то я его использовал бы не в борьбе со своими врагами, а направил бы на врагов моего народа. Когда несчастлив весь народ, то счастье одного чуваша равно-сильно нулю.

50

Эй, Турă! Мăйăр, йĕкел паракан йы-вăçсене касса тăксан урăх вăрман пулас çук; ачамăрсене сумсăр вăрçа яни ăрăва сиен кÿни мар-и-ха ? Унта вилеççĕ вăй-питтисем, чи сывлăхлисем, чи илемли-сем, ача ашшĕ пулса ăрăва вăйлатма хатĕррисем. Вăрçăран таврăнаççĕ аман-нисем, хăрушлăхра чунне сусăрлантар-нисем. Тăшман кулли темшĕн-çке ытла-рах чăваша тивет. Пĕртен-пĕр салтак вилсен те — вăл та пулин чăвашах, ыт-тисем хушнипеле пуçне хурать инçетре. Пирĕн пурнăç йĕркипе вăрçă пачах кирлĕ мар. Чăваш Турри хушнипе пирĕн паттăрлăх — ĕçре, пурнăç çуртне купа-ланă çĕрте. Анчах пăтранчăк тĕнче ĕçлет пире хирĕçле. Çурт лартакан чă-вашăн мĕншĕн пăшал тытмалла? Манăн ырă халăхăм çын вĕлерме çуралман. Каçар пире, Туррăмăр, çакă чи ирсĕр ĕçе хамăр ирĕкпе туман.

51

О, Боже! Если спилить деревья и кустарники, пршосящие орехи и желуди, то новый лес листвой не зашумит; разве не то же самое, когда детей наших отправ-ляют на братоубийственную войну? Там погибают самые здоровые, самые красивые, полные сил и энергии парни, которым, став отцами, предстоит продол-жить наш род. С войны же возвраща-ются инвалиды и психически расстро-енные люди. Горе по обыкновению выби-рает чуваша: если где-то убит хоть один боец, то это, как правило, — чуваш, погибший вдали от родины по воле других. Укладу нашей жизни война чужда. Во-лею Чувашского Бога, наша доблесть в труде, там, где строят жилье. Но смутное время действует против нас. Строящий дом чуваш должен ли взяться за оружие? Мой добрый народ не рожден убивать людей. Прости нас, наш Бог, это зло-деяние творилось не по нашей воле.

52

Çын вăл хăйпе хăй самай кăмăллă иккен. Пĕр кахал та хăйне кахал çын вырăнне хумасть, улталакан та, усал тăвакан та çавах: япăх ĕç тăватăп темест. Ĕçке ярăннă çын та хăйне черкке тĕпне путнисен шутне кĕрт-мест, çынна усал сăмахпа кÿрентерекен те хăйне аванах туять, уншăн намăс-симĕс çук. Тепĕр чухне çак çынсемех Турă пирки пуплешеç. Анчах мĕнле Турра аса илеççĕ-ши? Чăвашсенне мар пуль çав. Хамăр Турра ĕненсен çак çынсем тах-çанах тĕрĕс çула тухăччĕç. Ун ырлăхĕ пурне те çитет, темле йывăрлăхран та çăлать.

53

Оказывается, человек по сути своей весьма самодовольное существо. Ни один лодырь не считает себя лентяем, и лгун, и преступник не помышляют о том, что они творят зло. Пьяница также не видит себя на дне рюмки. И тот, кто не стыдясь, грубит и оскорбляет другого, не чувствует за собой вины. Иногда эти же люди поговаривают о Боге, но какого Бога они вспоминают? Наверное, не Чувашского Бога. Если бы они верили в нашего Бога, то давно встали бы на путь праведный. Его благо-дати хватит для всех. Он в любых трудных ситуациях выручит и спасет.

54

Эй, Турă! Сан ятна кирлĕ-кирлĕ мар çĕрте асăнса çылăха кĕрес марччĕ. Улта-ласа е вăрласа тупнă укçапа лартнă пÿртре кĕлтуни, варти пĕчĕк пепкене тухтăр пулăшнипе вĕлернĕ хыççăн сыв-лăх ыйтни, çын вĕлернĕшĕн суда çак-лансан çăлăнăç шыраса тархаслани, те-пĕр халăха пăхăнтарса чура тăвас тĕллевпе вăрçă пуçланă патша çĕнтерÿ ыйтни «турă» сăмахпа вылявлă усă курни çеç.

Турă ятне вырăнсăр асăнса хамăрăн ырă Сыхлавçа кÿрентерес марччĕ.

55

О, Бог мой! Всуе вспоминая Твое имя, не хотелось бы согрешить. Мо-литься в здании, которое построено на ворованные средства или добытые обманным путем, просить здоровья после того, как при помощи врача в утробе матери погублена жизнь буду-щего человека, на скамье подсудимых просить пощады после убийства чело-века, просить победы в войне, затеян-ной с целью порабощения другого народа, разве не есть заигрывание со словом «Бог»?

Вспоминая всуе имя нашего Покрови-теля, не обидеть бы Его.

56

Такама та куртăм, такампа та калаçрăм. Çын вăл хăй пирки япăх шут-ламасть, хăйпе хăй кăмăллă. Ыттисем ăна мĕнлерех хак пани кăна канăç па-масть, яланах çителĕксĕр пек туйă-нать, ырлашне, мухтанине илтес килет. Анчах халăх пĕтĕмпех курать: хăй патне ырă кăмăлпа çывхарнă çынсенчен мĕн кирлине сăптăрса илнĕ хыççăн вĕ-сенчен хăвăрт пăрăнса утнине те, тăван пиччĕшне пытарма пыманнине те, пĕрмаях çăхав çырса çынсене терт-лентернине те, килĕнче килĕшÿлĕх çуккине те, укçашăн амăшне сутма хатĕррине те...

Çавнашкал çын та, юрату туйăмĕ мĕнлине пĕлменскер, пулать иккен. Мĕн-шĕн чунĕ çав тери чухăн-ши, сивĕ-ши? Мĕншĕн пурнăçра хăйне çеç курать-ши? Турра пачах маннăран мар-ши?

57

С кем только не встречался, с кем только не беседовал. Человек о себе дурно и не подумает, он доволен собой. Беспо-коит только то, как его характери-зуют другие. Ему всегда кажется, что его недооценивают, хочется слышать лестные слова. Но народ все видит: и то, как в корыстных целях воспользо-вавшись его добротой, резко отворачива-ется от него, и то, как не приехал на похороны родного брата, и то, что сво-ими гнусными жалобами тревожит покой порядочных людей, и то, что в семье нет согласия, и то, что за гроши может продать родную мать...

Оказывается, есть такой человек, который не знает чувства любви. Поче-му его душа так скудна и холодна? Почему в жизни он видит только себя? Не от того ли, что совсем забыл Бога?

58

Эй, Турăçăм! Тавах сана кăшгпах мана та пултарулăх панăшăн. Эпĕ унпа усă курма пĕлтĕм-ши, пĕлеймерĕм-ши? Анчах пĕрмай тăрăшрăм, пĕр канмасăр ĕçлерĕм, ывăннине пĕлмерĕм. Тăван ялпа хулана, юратнă халăхăма, Чăваш Çĕрне мухтаса юрăсем эп юрларăм, çĕршер-пиншер çамрăка аслă çула кăлартăм. Юрла-рăм юрату çинчен, ирĕклĕх çинчен, аса илтертĕм çынсене ĕмĕр сакки сарлака та, ĕмĕрĕ пит кĕскине, телей алă çупса тăнă чух, пурнăç çулĕ такăр чух туссе-не, тăвансене тав тума манмалла мар-рине, хамăр Улăп йăхĕнчен пулнине, чăваш чысне алла хĕç тытса хÿтĕленĕ паттăрсене яланах асра тытмаллине. Ырă çынсем çакна йышăнчĕç, тав сăмахне тивĕçрĕм. Тăшмансем вĕчĕхсе çурерĕç, ура хума хăтланчĕç — вĕсен ĕç тухмарĕ. Çакă пурте килчĕ эс пулăш-нипе. Тавах сана, ырă Туррăмăр!

59

О, Бог мой! Благодарю Тебя за то, что дал мне скромное дарование. Сумел ли я воспользоваться им или нет ? Но старался, трудился без отдыха, не зная устали. Воспел родное село, любимый народ, Чувашскую Землю, тысячи моло-дых людей вывел на жизненную стезю. Пел о любви, о свободе, напомнил людям о том, что поле жизни широко, а время быстротечно; что надо уметь благода-рить родных и близких даже тогда, когда счастье льется через край; о том, чтомы из рода Улыпа; о том, что нуж-но помнить героев, с мечом в руках защи-щавших честь и достоинство чувашей. Добрые люди это восприняли с благо-дарностью. Супостаты шипели от зло-сти, пытались мне подставить ногу, но у них ничего не вышло. Потому что Ты мне помог. Благодарю Тебя, добрый Бог.

60

Эй, Çÿлти Турă! Пĕгпĕм ырри-лайăххи Эсĕ пулăшнипе пулса пычĕ. Эпĕ тĕрĕссине каларăм, ултавлă ĕç туса чап шыракансене питлерĕм, ылтăн-кĕмĕлшĕн сутăнмарăм. Чăн сăмах килĕш-мерĕ. Вĕсем выçă çăхан пек пĕр çĕре пухăнса кавар турĕç, ятăма тикĕтпе варалама хăтланчĕç. Анчах ĕçĕ тухмарĕ, хăйсемех çын куллийĕ пулчĕç: пĕрисем тĕрмере çĕрчĕç, теприсене шалкăм çапрĕ, виççĕмĕшсем катăка тухса сÿпĕлтетсе çÿреççĕ, тĕнче асапне кураççĕ. Эх, мĕс-кĕнсем-чурасем. Мĕншĕнне чухлаççĕ-ши? Чăваш Турри курать çав, таса çынна тапăннăшăн хаярлăхне хĕрхенмест. Çап-ла пултăр яланах.

61

О, Всевышний! Все сотворилось с Твоей помощью. Я всем говорил правду в глаза, осуждал тех, кто обманным путем стремился стяжать себе славу, ради золота и серебра не предавался.

Мое правдивое слово задело их тще-славие. Они, словно ненасытные стервят-ники, коварно накинулись на меня, пыта-лись очернить мое доброе имя. Но у них ничего не вышло, сами же стали все-общим посмешищем: одни сгнили в тюрь-ме, других разбил паралич, третьи, вы-жив из ума, и поныне страдают. Эх, бедолаги. Догадываются ли они: из-за чего терпят эти муки? Чувашский Бог все видит и не пожалеет тех, кто наво-дит напраслину на честного человека. Да будет так!

62

Эй, Турăçăм! Ман халăхăма сыхла, ун юнне сăвăс пек ĕмсе пурăнакансене аçа çапшарса çунгпар. Еçлемен çын сĕтелĕ çинче çăкăр-тăвар ан пултăр. Чăваш хĕрарăмне имçам тунă çĕре кĕр-те-кĕрте яраканăн ачи чирлĕ çуралтăр; чăваш аллинчен туртса илнĕ чĕлĕ пырне лартăр; ултавпа пухнă пурлăх такăн-тарса пытăр; хуçисене пĕр-пĕринпе хи-рĕçтерсе чĕр тамăка ăсаттăр.

Эй, Чăваш Турри, çакна Сансăр пуçне урăх никам та тăваяс çук. Эпир хамăр халсăр, чирлĕ çын шайĕнче кăна. Пире кашни кунах алăран çапса тăраççĕ, тепĕр чух — йăхташсем çине тăнипех. Пулăш пире. Санпа пĕрле вăйлăрах пу-ласса шанатпăр. Тăшманшăн хăв хăват-на ан хĕрхен.

63

О, Бог наш! Сохрани мой народ, а тех, кто, словно клещ, сосет кровь, по-рази и испепели молнией. Не должно быть хлеба на столе тоео, кто нерабо-тает. Пусть от болезней страдает тот, кто чувашских женщин посылает на производство ядовитых химикатов; пусть подавится куском хлеба тот, кто отобрал его у чуваша; добро, нажитое обманным путем, пусть для таких бу-дет яблоком раздора и обузой; чтобы гореть им в аду.

О, Чувашский Бог, кроме Тебя это никто не сделает. Мы же, как больные люди, немощны. Нас ежедневно бьют по рукам, чаще — по наущению своих же соплеменников. Помоги нам. Вместе с Тобой мы чувствуем себя увереннее. Не пощади врагов наших.

64

Эй, Турăçăм! Мĕншĕн лекрĕм-ши усал ĕç тума пухăннисем хушшине; мĕн-шĕн алă çĕклерĕм-ши пултаруллă качча Турра ĕненекен хĕре юратнăшăн инсти-тутран кăларса яма; мĕншĕн хирĕç тăмарăм-ши сывлăх япăххипе колхоз ĕçне тухайманшăн виçĕ ачаллă хĕрарă-мăн пахчине касса илнĕ чухне; мĕншĕн нимĕн те шарламарăм-ши ача амăшĕ пулма хатĕр çамрăк арăмсене противо-газ тăхăнтарса наркăмăшлă цеха кĕрт-се янй чухне? Çилентертĕм эпĕ çакна курса тăракан Туррăмăра.

Усал ĕçе ушкăнпа туса пырасси ни-мех те мар иккен. Чун ыратăвĕ те сисĕнмест; йăлана кĕрсе пынăçемĕн усал ĕç пек те туйăнмасть.

Эй, Турăçăм, мĕншĕн мана чармарăн-ши, аллăмран хыт çапмарăн-ши? Пĕр аллине татсан та нимех марччĕ, чунăм таса юлатчĕ.

65

О, Боже! Почему же я оказался среди злоумышленников; почему проголосовал за исключение из института способного парня за то, что он полюбил девушку, верующую в Бога; почему не защитил колхозницу с тремя детьми, когда у нее отняли часть земельного надела за то, что она, будучи больной, не смогла вый-ти на работу; почему промолчал в тот момент, когда на беременных женщин, надев противогазы, запустили их во вредный цех? Разгневал я этими поступ-ками, попустительством нашего всеви-дящего Бога.

Оказывается, когда сообща творишь зло, его не заметно. И боль души отуп-ляется; войдя в привычку, зло не ка-жется злом.

О, Бог мой, почему не остановил меня, не дал по рукам? Если одну руку искалечил бы, то я это пережил бы, зато душа моя осталась бы чистой.

66

Эй, Турăçăм! Сана яланах асра тыт-малла: хаярлăх капланса килнĕ чухне усал ĕç туса çылăха кĕресрен, савăнăçлă вăхăтра ытлашши иртĕхсе каясран. Çук çав, пурнăç сиккипе пынă чухне Сана часах манатпăр, хамăра Турă вы-ранне хума та хатĕр. Кунтан пысăк çылăх çук та пуль. Юрать-ха, хуйхă-суйхă Сана аса илтерсех тăрать, çынна хăй вырăнне лартать.

67

О, Бог мой! Убедился я, что Тебя надо помнить: чтобы во гневе сотворив злодеяние, не взять греха на душу, чтобы радуясь, не потерять достоинства. Но нет, когда в жизни все идет гладко, без сучка и задоринки, мы зачастую забы-ваем Тебя, а иногда тщимся ставить себя на место Бога. Наверное, это самый большой грех. Хорошо еще, что беды и напасти вынуждают вспомнить Тебя, человека ставят на свое место.

68

Эй, Турă! Нивушлĕ ман пурнăçăм малашне те хальхи пекех картран тух-нă çынсем хушшинче иртсе пырĕ? Халăхĕ йышлă, йĕркеллĕ çын сахал: пĕри ĕçкĕпе иртĕхет, тепри чавса тавăрса ĕçлес вырăнне вăрра çÿрет; пĕри ултавпа пуять, тепри пĕр тенкĕшĕн çын вĕлерме хатĕр; пĕри ачи-пăчине маннă, тепри -ашшĕ-амăшне; пĕри чăваш килĕнче те хăй урăх халăх çынни пулнишĕн каппай-ланса çÿрет, тепри Чăваш Туррине аса илтерсен куçне чарса тавлашать, чă-вашăн хăй Турри пулма пултараймасть тет. Пире чухăнлатасшăн, Турăсăр ха-лăх тăвасшăн, урăх турра пăхăнтарса ĕмĕрлĕхех чура шутĕнче усрасшăн.

Ăçта пурăнатăп-ши вара эпĕ? Чă-ваш çĕршывĕнчех-ши? Çук, Чăваш Ене паллайми пултăм. Çĕрĕ те, шывĕ те çавах, çыннисем вара пачах урăхла.

69

О, Бог! Неужели моя жизнь и впредь будет проходить среди техлюдей, которые, как и сегодня, переходят все грани прили-чия? Народу много, порядочных людей мало: один в пьянстве прозябает, другой, вместо того, чтобы работать с засучен-ными рукавами, занимается воровством, один наживается обманом, другой за рубль готов человека убить; один своих детей забыл, другой — своих родителей; один в чувашском доме ходит кичась тем, что он представитель другого наро-да, другой же при упоминании Чуваш-ского Бога, вытаращив глаза, утвер-ждает, что у чуваша своего Бога быть не может. Нас хотят видеть бедными, из нас пытаются сделать народом без Бога, заставляя верить в чужого бога, нас хотят держать в рабстве.

Где же я живу тогда? Разве в Чуваш-ском государстве? Нет, перестал я узнавать Чăваш Ен. И земля, и воды те же, но люди другие.

70

Эй, Турă! Хамăра хисеплеме, юрат-ма вĕрент пире. Ют турă хыççăн кай-нипе эпир хамăра хамăр çиекен пулса тăтăмăр, йăхташăмăрсене пинĕ-пинĕпе пĕтертĕмĕр: сутрăмăр, тĕрмере пăчлан-тартăмăр, пере-пере вĕлертĕмĕр. Пирĕн хаярлăх тăшман валли мар, чăваш вал-ли кăна пулчĕ. Ачамăрсене те пăсăк çулпа ятăмăр, ÿссе çитичченех эрех-сăра лартса патăмăр. Ăçтан сывлăхлă пулччăр-ха вĕсем! Чăвашăн халĕ пурĕ те пĕр чир кăна — ĕçкĕпе иртĕхни. Çавна тÿрлетсен пиртен çирĕп, пиртен ăслă халăх та пулас çук.

Эй, Аслă Аттемĕр, пулăш пире сы-валма, пурнăç çине урă куçпа пăхма. Ÿсĕр халăхăн пуласлăхĕ çук.

71

О, Боже! Научи нас уважать, лю-бить самих себя. Идя следом за другим богом, мы начали уничтожать друг друга, тысячи и тысячи соплеменников погибли: их предавали, томили в тюрь-мах, расстреливали. Наш гнев мы обру-шивали не на врагов, а только на чуваша. Детей своих направили на порочный путь, сызмальства приучали к спирт-ному. Откуда же им быть здоровыми?! У чуваша теперь единственная болезнь -пристрастие к спиртному. Если изле-чимся от этого недуга, то сильнее и мудрее нас и народа не будет.

О, Досточтимый Отец, помоги нам излечиться и взглянуть на мир трезвыми глазами. У пьянствующего народа нет будущего.

72

Эй, Турăçăм! Каллех Сана йăлăна-тăп, урăхла май çук. Чăрмантартăм пулсан — каçар.

Эпĕ кăшкăртăм — илтмерĕç, эпĕ ка-ларăм — итлемерĕç. Ман сăмах никама та кирлĕ пулмарĕ: пĕрле утакансене те, пĕрле пурăнакансене те, пĕрле мăшкăл куракансене те... Пĕлÿ те вĕсем валли пулмарĕ. Мĕншĕн çыртăм-ши, мĕншĕн вĕрентрĕм-ши? Пурпĕрех ăссăрсем хуçа-ланаççĕ, халăха улталаççĕ, айккинелле сĕтĕреççĕ. Манăн вара халĕ куççуль ви-тĕр пăхса хурлăхлă кĕвĕ каламалли кăна юлать. Чăваш пĕтсе пынине курмастăр вĕт-ха эсир! Çын шучĕ пур-ха, анчах халăхĕ çук. Каярах, тен, мана аса илĕр, анчах вилме выртнă чуна чĕртме пулмĕ.

Эй, Турă, çавăн пек хăрушă инкекрен хăтар пире, сыхланса юлма хăват пар. Çакă çутă тĕнчере эпир ытлашши пулас çук, ыттисене чăрмав кÿрес çук.

73

О, мой Бог! Снова умоляю Тебя, другого выхода нет. Прости за беспо-койство.

Я кричал — моему голосу не вняли, я говорил — ко мне не прислушались. Мои слова никому не пригодились: ни моим спутникам, ни моим соседям, ни тем, с кем я делил наши общие обиды... И мои знания им не нужны. Для кого писал, для чего учил? Все равно недоумки верхо-водят, обманывают народ, добро на стороне транжирят. Мне же теперь, созерцая все это сквозь слезы, остается издавать только минорные мотивы. Вы же не видите того, как постепенно про-падает чуваш! Численность населения имеется, но нет народа. Потом, воз-можно, вспомните мои слова, но душу во время агонии спасти невозможно.

О, Бог, избави нас от такого страш-ного исхода, дай нам силы для самосохра-нения. На этом белом свете мы лишними не будем, другим вреда не причиним.

74

Эй, Туррăм! Санран ырлăх ыйтакан мансăрах нумай. Ку таранччен парса тăни те маншăн пысăк савăнăç. Ура утать, алă ĕçлет, куçăм курать, хăл-хам штет, пуçăм шухăшлать, чĕрем кăна ыратать, чăваш шăпишĕн ăш вăркать. Енчен те çылăха кĕтĕм пул-сан — усал шухăшпа мар, пурăнма пĕл-менрен. Хам тăрăшсан, Эсĕ пулăшсан çылăхран тасалăп-ха, кая юлса та пулин тĕрĕс çул çине тăрăп-ха.

Эй, Туррăм, манăн пĕртен-пĕр йăлă-ну кăна: канлĕ ватлăх пар, вилсен тăш-мана ман тупăк умĕнче хĕпĕртесе тăмалла ан ту.

75

О, Бог мой! От Тебя просящих благо-денствия и без меня хватает. Я рад и тому, что Ты дал мне до сего дня. Ноги ходят, руки работают, глаза видят, уши слышат, голова способна думать, только сердце ноет, болит за судьбу чуваша. Если я когда-нибудь и согрсшил, то не по злому умыслу, а потому, что жить не умел. Если сам постараюсь, если Ты мне поможешь, то, пусть даже с опозданием, но все же очищусь от грехов и стану на путь праведный.

О, Бог мой, у меня одна единственная просьба: дай мне спокойную и безмя-тежную старость, а когда предстану пред Тобой, то сделай так, чтобы возле моего гроба не зубоскалили мои враги.

76

Эй, Туррăм! Тĕрĕсех турăм-ши? Хама усал тăвакансем валли тавăру шырамарăм, пурне те каçартăм, ырлăх-сывлăх сунтăм. Алă пама хатĕр, анчах хăйсем пăрăнса утаççĕ, куçран пăхма хăяймаççĕ. Пĕр чăваша та сутмарăм, сиен кÿмерĕм, халăм çитнĕ таран пу-лăшма тăрăшрăм. Панă çăкăршăн выççа тăрса юлмарăм, панă тумтиршĕн çĕ-тĕке юлмарăм, панă укçашăн чухăна юлмарăм. Чăваш хутне кĕнĕшĕн ятăм-сумăм чакмарĕ. Асăрхакан пулчĕ, ятла-кан та тупăнчĕ, пурпĕр хам çулран пă-рăнмарăм. Çапла пурăнма мана Чăваш Турри вĕрентсе пычĕ.

77

О, Бог мой! Верно ли я поступил? Тем, кто чинил мне зло не ответил злом, всех не только простил, но и благ и здоровья пожелал. Я готов им и руку протянуть, но они, не смея посмотреть мне в глаза, обходят меня стороной. Ни одного чуваша не предал, не причинял вреда, по мере своих возможностей ста-рался помочь им. Отдал хлеб — голодным не остался, отдал одежду — в рванье не остался, отдал деньги — не обеднел. За то, что защищал чуваша, чести не ли-шился. Одни все это замечали и оцени-вали по достоинству, находились и кри-тиканы, но все же не свернул я со своего истинного пути. Так жить научил меня Чувашский Бог.

78

Турăçăм, каçар мана. Телейсĕр чăвашсем йышлă чухне хам пурнăçăм ăнăçли çинчен калаçни вырăнлах гпа мар. Телейсĕр халăхăн телейлĕ ывăлĕ пулни мана пачах та савăнăç кÿмест. Çакна туйса илме те Эсех пулăшрăн. Хамшăн мар, халăхăмшăн ыйтатăп: чăваш кил-не хупăнма ан пар; йышлат пире, хырăм пăрахса çылăха кĕрессинчен хăтар, нумай ачаллисене ырлăх та сывлăх пил-ле. Пире паян Улăп пек çирĕп, ĕçчен те хăюллă ывăлсемпе хĕрсем кирлĕ. Не-сĕлсем хывнă пурнăç çулĕ нихăçан та ан татăлтăр. Эсĕ пулăшнипе ку таранччен сыхланса юлтăмăр, малашне те çаплах пултăр.

79

О, мой Бог, прости меня. В ту пору, когда вокруг множество несчастных чувашей, не уместно говорить о своей счастливой жизни. Быть счастливым сыном несчастного народа — это тоже несчастье. Осознать все это мне помог Ты. Не за себя прошу: не дай опустеть чувашскому дому; размножь нас, избави от греха прерывать беременность, многодетным дай добра да здоровья. Нам сегодня нужны крепкие, трудолю-бивые и отважные, как Улып, сыновья и дочери. Да пусть никогда не оборвется тот славный путь, проложенный нашими предками. С Твоей помощью до сегод-няшнего дня сохранились, да будет так и впредь!

80

Эй, Чăваш Турри! Эсĕ пурри пирĕн-шĕн калама çук пысăк телей. Каçар пире, урăх халăх турринчен ырлăх кĕтсе улталанса пурăннă мĕскĕнсене. Çакна эпир хамăр ирĕкпе туман: хĕçпе хă-ратса Санран пăрса янă пире, пăхăн-маннисене пинĕ-пинĕпе леш тĕнчене ăсатнă. Эсĕ пурпĕрех пăрахмарăн, ыр-лăхна та хĕрхенмерĕн. Эсĕ пуртанах эпир те пур.

Чăваш Турри! Тав Сана, мухтав Сана! Тĕрĕслĕхÿ, хăвату, ырлăху Сан нихăçан та ан иксĕлтĕр, пире çĕклесе пытăр. Эпир вара Сана яланах чĕрере упрăпăр, Сан ачусем пулнине нихăçан та ман-мăпăр.

81

О, Чувашский Бог! Твое существо-вание для нас несказанно огромное счастье, прости нас, обманутых и не-счастных, за то, что ждали мы благо-дати от бога другого народа. Мы посту-пили так не по своей воле: мечем и огнем отстранили нас от Тебя, непокорных тысячами отправляли на тот свет. Ты все равно нас не бросил, не обделил нас Своей благодатью. Мы существуем благодаря Твоему существованию.

Бог Чувашский! Благодарим Тебя, сла-ва Тебе! Твои справедливость, могуще-ство, благодать да не иссякнут во веки веков, пусть и впредь придадут нам силы. Мы же всегда будем хранить Тебя в сердцах наших и никогда не забудем, что мы — дети Твои.

82

Аслă Туррăмăр! Халăху Сан хăв пекех ырăскер. Чăваш япăх çын теекенĕн чĕлхи типсе хăртăр.

Пахчари улмуççи кăçал та шап-шурă чечеке ларчĕ, кĕркунне вара сĕткенпе тулнă хĕрлĕ улмапа илемленчĕ. Анчах та хăй ырăлăхне пулах хуçăлса аманчĕ. Эпир те çавах, ыттисене ырă тăвас тесе йывăрлăха ытларах хамăр çине илсе пытăмăр, сывлăха хавшатрăмăр. Пирĕн ĕçченлĕхпе усă куракансем йыш-лăн пулчĕç, тав тăвакан — тупăнмарĕ. Халĕ ĕнтĕ куçăмăр самаях уçăлчĕ: хамăр шăпана хамăрăнах татса памалла. Пуласлăх пирĕн хамăртах, шанчăкăмăр вара — Санра, ырă халăхăн Ырă Турри.

83

О, Великий Бог! Народ Твой, как и Ты, добр. Типун тому на язык, кто осме-лится сказать, что чуваш плохой человек.

Яблоня в саду и нынче покрылась бе-лым цветом, а осенью украсилась соч-ными красными яблоками. Но из-за своей плодовитости обломилась. Так же и мы, стремясь сделать добро дру-гим, основную ношу несем на себе, тем самым подрывая свое здоровье. Пользую-щихся нашим трудолюбием было мно-жество людей, а благодарных — не нашлось. Теперь мы изрядно прозрели: свою судьбу должны сами вершить. Наше будущее — в нас, а надежда — в Тебе, Добрый Бог доброго народа.

84

Эй, Туррăмăр! Улшăнма пулăш пире. Хальхи пурнăç йĕркинче киввиех хуçала-нать, çĕннине çул парасшăн мар. Улшăн-малла пирĕн, тĕпрен улшăнмалла. Чи малтанхи утăм вара ăс-тăнран пуçлан-малла. Тĕнчене урăхлатассишĕн тĕртке-лешсе çÿриччен хамăр ăс-тăна вăйла-тасси пирки тăрăшар, çирĕп пĕлÿ çине тайăнса çĕнĕлле пурăнма вĕренер. Тав-рари илемпе киленме, çулсерен пухнă мулпа тĕрĕс усă курма урă пуç кăна пултарать. Пысăкрах тĕллевсем лар-тасчĕ. Пĕчĕк тĕллев кахаллантарать. Пысăкки вара пуçа та, ал-урана та лайăхрах ĕçлеттерет, çитĕнÿ патне çывхартать.

Хамăр тăрăшсан тата, Туррăмăр, Эсĕ пулăшсан эпир те пурнăç хуçи пу-лăпăр, савăнăçлă самантра телей алă çупса тăнине те курăпăр.

85

О, Бог наш! Помоги нам преобра-зиться. В укладе нынешней жизни верхо-водит старое же, не хочет уступить дорогу новому. Надо преобразиться нам, в корне преобразиться. Первые шаги нужно начать с духовности, интеллекта. Чем блуждать в области глобализма и миро-вых вопросов, нам нужно развивать и укреплять свой интеллект, учиться уму-разуму и на этой основе научиться жить по-новому. Любоваться окружаю-щей нас красотой, с умом пользоваться благами, нажитыми годами, может толь-ко трезвый человек. Пужно ставить масштабные цели. Ничтожные цели расслабляют. Крупномасштабные планы заставляют работать и голову, и руки, и ноги, быстрее приближают к успеху. Бог наш, если сами постараемся, если Ты нам поможешь, то мы непременно станем хозяевами своей жизни. Тогда наступит тот миг, когда счастье будет рукоплескать и нам.

86

Эй, Чăваш Тĕнчине тытса тăракан Аслă Туррăмăр! Санăн ырлăху пуçăмăр çине пĕр вĕçĕм çуса тăрсан та телейĕ-мĕр пирĕн тулли мар. Мĕншĕн тесен пур чăваша та пĕрлештерсе тăракан уйрăм Патшалăхăмăр çук.

Пурнан пурнăçра хăшĕсем нимĕн те çук çĕртех хăйсен патшалăхне туса хунине те куртăмăр. Пирĕн вара пурте пур: çĕрĕ те, шывĕ те, халăхĕ те... Анчах хамăра чыслама пĕлменни чăрмав-инкек кÿрет.

Хăй пурнăçне йĕркелеме пултарайман халăхçук. Чăмăртанасчĕпирĕн,пĕрхуранта пиçнĕ çимĕçпе кĕрекене ларса вăй илесчĕ. Пурнăç пилленĕшĕн тавах Сана, Аслă Туррă-мăр. Ирĕклĕ Патшалăх туса хума хас-тарлăх пар пире. Вара пирĕнтен вăйлă, пирĕнтен ăслă, пирĕнтен илемлĕ халăх Çĕр çинчеурăх пулмĕте. Эпир начар йăхран мар! Пулăшса пыр пире, Чăваш Тĕнчине тытса тăракан хăватлă Аттемĕр-Аннемĕр!

87

О, Великий Бог — Покровитель Чуваш-ского Мира! Хотя и Твоя благодать нескон-чаемым потоком исходит на нас, но счастье наше неполное. Ибо нет у нас Государства, объединяющего всех чувашей. В этой жиз-ни мы повидали и такое, когда некоторые из ничего создавали свое государство. У нас же все есть: и земля, и вода, и народ... Но бедой и преградой является неумение ува-жать самих себя.

Нет народа, который бы не сумел обустро-ить свою жизнь. Сплотиться бы нам, собравшись за общим столом, отведав пищу из одного котла, набраться бы сил. Благо-дарим Тебя, Великий Бог, за то, что даро-вал нам жизнь. Так дай же нам отваги создать Свободное Государство. Тогда сильнее нас, мудрее пас, пригожее нас народа и на всей Земле не будет. Мы не из слабого рода-племени! И впредь помогай нам, Покровитель Чувашского Мира -Великий Чувашский Бог в ипостаси Отца и Матери!