Суварсем

Ăçтарах-ши несĕлсен авалхи çĕршывĕ?

Хамăр тăван халăхăмăрăн историне тата кун-çулне çĕнĕ XXI ĕмĕрте пурăнакансен те тĕплĕн пĕлмелле. Аслă Атăлпа Чулман, Кăвак Атăлпа Шурă Атăл хутлăхĕсенче Атăлçи Пăлхар патшалăхĕ пулнă. Çав патшалăхра пăлхарсемпе, сăварсемпе пĕрле ытти халăхсем те пурăннине истори кĕнекисенче çырса хăварни пур.

Тăван чĕлхепе калаçма та‚ вулама та пĕлмелле

Çак çырăва мана “Урал сассинчи” “Профессор ялĕ те вырăсланать‚ те тутарланать” статья çырма хистерĕ. Пурте пĕлетпĕр‚ ЮНЕСКО чăваш халăхне çĕр çинчен пĕтекеннисен шутне кĕртнĕ. Çакна чăваш ялĕсенче‚ шкулсенче‚ тĕрлĕ канашра пулса курман çын кăна хирĕçлеме пултарать. Пĕтĕм Раççейри çыравсем те çакна çирĕплетеççĕ. Апла пулсан пирĕн чăвашлăха упрас тата çак ĕçе çамрăксене явăçтарас енĕпе çитменлĕхсем нумай-ха. Ун пирки калаçмалла‚ çырмалла кăна мар‚ вĕсене пĕтерме тăрăшмалла.

Чул палăксене кам лартнă?

Кивĕ Саврăш ялăн масарĕ патĕнче чулран касса тунă юпаЭпĕ Аксу районне кĕрекен Кивĕ Саврăш ялĕ патĕнчен пĕрре мар иртсе кайнă. Çав ялăн масарĕ патĕнче чулран касса тунă икĕ чăваш юпи ларать. Анчах та вĕсем çине чăвашла мар, арабла çырнă.

Питĕ интереслĕ: çак юпасене камсем тата хăçан лартнă? Çак вырăнта ĕлĕк мĕн пулса иртнĕ? Кам ячĕпе лартнă çак юпасене? Мĕншĕн чăвашла мар, арабла çырнă?

Сувар сăмахĕ (Асăмри çулсем): Сăвăсем, юрăсем, шухăшлавсем

Львова А. Г. Сувар сăмахĕ (Асăмри çулсем): Сăвăсем, юрăсем, шухăшлавсем. — Шупашкар: Историпе культура тĕпчевĕсен К.В. Иванов ячĕллĕ фонд, 2011. — 200 с., ÿк.

Эпир суварсем

Львова Антонина ГерасимовнаСуварсем яланах хăйсен историллĕ ятне сăвапласа пурăннă. Пăлхар патшалăхĕ вăхăтĕнче те, Хусан ханствин тапхăрĕнче те урăх тĕне йышăнман — тăван халăхăн йăли-йĕркине упрама тăрăшнă. Хамăрăн ватă асатте-асаннесен: «Çĕнĕ йĕрке шухăшласа кăларма кирлĕ мар, киввине ан манăр» текен пилне пурнăçлани пулнă ĕнтĕ ку. Пирĕн тăван халăх XVIII-меш ĕмĕрчченех сувар-пулкар ятпа çÿренĕ.

Поэмăсенче – чăвашсен аваллăхĕ

Паянхи кун «Шуратăл» литпĕрлешÿ йышĕнче поэма çыракансене кама та пулин асăнма пулать-ши? Тăруках хуравлама та çук пек. Пелепейри  М.Прохорова Ф. Вуколов-Эрликĕн «Телей шыракансем» повеçĕ тăрăх поэма хайланăччĕ-ха. Ăна кĕнеке туса та кăларчĕ. Ку вăл икĕ автор ĕçĕ пулни каламасăрах паллă. Ялтăр Мучин пур пĕр поэма. Малашне эпир поэма çеç мар‚ поэмăсен ярăмне çырнă‚ кĕнеке туса кăларнă сăвăçăмăр та пур тесе калама пултаратпăр. Кĕнеки те сĕтел çинчех. «Çеçенхирти пушар» ятлăскер. Ку автора пурте пĕлетпĕр: вăл Федоровка районĕнче ĕçлесе пурăнакан тухтăр Аркадий Русаков. Пушкăртстанри чăваш вулаканĕсемшĕн унăн ячĕ тахçанах паллă.

Пĕрлĕхне çухатнă халăх

Халăхра халап сахал-и, —
Пĕринчен тепри хитре,
Пĕринчен тепри асамлă,
Итлеме пĕлсен итле.

Антонина Герасимовна Львова

Антонина Герасимовна ЛьвоваЭпĕ, Антонина Герасимовна Львова, 1929 çулта майăн 5-мĕшĕнче Шупашкар районĕнчи Лапракасси ялĕнче çуралнă. Атте, Федоров Герасим Федорович — учитель, анне — Варвара Сергеевна — колхозница. Эпĕ сакăр çулта Хăймалакассинчи çичĕ çул вĕренмелли шкула кайнă. Çиччĕмĕш класран вĕренсе тухсан Муркаш районĕнчи Тивĕшри вăтам шкулта вĕренме тытăннă. 1949 çулта 10 класс пĕтерсе аттестат илсен Канашри учительсем хатĕрлекен институтри чăваш чĕлхипе литератури уйрăмне вĕренме кĕнĕ. Ку институтран вĕренсе тухсан, 1951 çулта, Чăваш АССР Çут ĕç министерствин направленийĕпе Красноармейски районĕнчи Мартынкассинчи 7 çул вĕренмелли шкулта ĕçлеме пуçланă. Ку шкулта виçĕ çул чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ. 1954 çулта çак районти Шупуçĕнчи 7 çул вĕренмелли шкулта ĕçлеме тытăннă, ачасене чăваш чĕлхипе литератури, нимĕç чĕлхи тата музыка вĕрентнĕ.

Эпир – сăвар йăхĕнчен

«Туслăх – вăхăта, тăванлăх – ĕмĕрлĕхе». Çак чăваш ваттисен сăмахне Владимир Алмантай хăйĕн нумаях пулмасть кун çути курнă «Предания старины глубокой» кĕнекинче эпиграф вырăнне усă курнă. «Суварская пословица» тесе палăртнă вăл унăн айне. Ку эпиграфпа автор авалхи суварсемпе чăвашсем хушшинчи çыхăнăва тепĕр хут çирĕплетет.

Кивĕ Саврăш кивĕ мар!

Ах, епле хитре-çке каçĕ,
Сарă уйăх ялтăрать,
Лашасем шыва анаççĕ,
Таçта кĕвĕ янăрать.

Pages

Subscribe to RSS - Суварсем